Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với nông dân xuất sắc và các nhà khoa học nông nghiệp Việt Nam tiêu biểu. Ảnh: Thông Nhất - TTXVN 

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong dòng chảy của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, Nghị quyết được ví như một bản "Khoán 10" của thời đại mới giúp tạo ra bước ngoặt lịch sử để nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi tư duy "lấy công làm lãi", chuyển mình trở thành một nền kinh tế nông nghiệp xanh, phát triển nhanh, hiện đại, thông minh và bền vững.

Dây chuyền tuyển chọn hoa tươi xuất khẩu của Dalat Hasfarm. Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam 

Phá băng "điểm nghẽn", mở đường cho tư duy đột phá

Từ một quốc gia sản xuất không đủ nhu cầu nội địa, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới. Những thập kỷ qua, nông nghiệp Việt Nam luôn tự hào là "trụ đỡ" của nền kinh tế khi đứng thứ 2 Đông Nam Á và thứ 15 thế giới về xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng ấy là một thực tế đầy trăn trở khi giá trị sản xuất trên mỗi nông dân Việt Nam vẫn ở mức thấp (dưới 1.000 USD), khoảng cách còn quá xa so với các nước phát triển như Hàn Quốc (24.000 USD).

Nguyên nhân không chỉ nằm ở biến đổi khí hậu hay cạn kiệt tài nguyên, mà cốt lõi là ở "điểm nghẽn" tư duy sản xuất và công nghệ. Nếu như tư duy sản xuất còn nặng về tính truyền thống: manh mún, dựa vào kinh nghiệm và thâm dụng lao động; thì công nghệ mặc dù đang là đòn bẩy giúp nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh nhưng cũng là rào cản khiến nông nghiệp không thể phát triển nhanh và bền vững bởi không ít thành quả nghiên cứu vẫn “nằm im” trong phòng thí nghiệm vì thiếu cơ chế chuyển giao, khi người nông dân – doanh nghiệp - nhà khoa học chưa tìm được tiếng nói chung, khi cơ chế chưa được tháo gỡ kịp thời.

Nghị quyết 57 định hướng việc nghiên cứu phải gắn liền với thực tiễn để các kết quả nghiên cứu không "nằm im" trong phòng thí nghiệm. 

Chính vì vậy, Nghị quyết 57-NQ/TW ra đời chính là lời giải cho bài toán này. Tinh thần của Nghị quyết không dừng lại ở việc hỗ trợ công nghệ đơn thuần, mà là sự thay đổi toàn diện: Chuyển mạnh từ cách tiếp cận "xuất phát từ nghiên cứu" sang "xuất phát từ yêu cầu thực tiễn". Lần đầu tiên, đổi mới sáng tạo được xác lập là một trụ cột tương xứng với khoa học và công nghệ, lấy doanh nghiệp và người nông dân làm trung tâm của mọi hoạt động.

Vậy nên, phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngành Nông nghiệp và Môi trường (12/11/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phải trở thành động lực then chốt; đưa khoa học - công nghệ vào trung tâm của sản xuất nông nghiệp, từ giống cây trồng - vật nuôi, công nghệ sinh học, tự động hóa, đến truy xuất nguồn gốc, logistics, thương mại số; khuyến khích mô hình “nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân” cùng tham gia chuỗi giá trị; khuyến nông phải gắn với đồng ruộng, với cơ sở sản xuất, không dừng lại ở hô hào phong trào. Đây chính là bước đột phá về tư duy sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ mới.

Dây chuyền sản xuất cây giống chất lượng cao được tự động hóa hoàn toàn từ kiểm soát ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, dinh dưỡng... của Cty Red Pine ở Gia Lai. Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam 

"Số hóa" đồng ruộng - người nông dân trở thành nhà "công nghệ"

Chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời được bàn đến trong các cuộc hội thảo. Tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước, một thế hệ "nông dân số" đang hình thành với không ít những tấm gương điển hình trong việc mạnh dạn đưa khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào phát triển sản xuất nông nghiệp để tạo nên những bước nhảy vọt mới từ tư duy cho đến cách hành động, ví dụ như: ông Hồ Quang Cua (Sóc Trăng) nổi tiếng với việc chọn tạo các giống lúa ST mới ST24 và ST25, ông Chu Văn Sâm, 77 tuổi, (Phú Thọ) với mô hình chăn nuôi bò sữa cho doanh thu 1,4 tỉ đồng/năm, anh Nguyễn Tùng Dương, 25 tuổi (Phú Thọ) làm trà hoa vàng, kinh doanh cây giống 1,2 tỉ đồng/năm, ông Nguyễn Chí Linh (Cà Mau) với mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng đạt 90 tỉ đồng/năm, ông Hồ Phi Thủy (đặc khu Phú Quốc, An Giang) với mô hình nuôi trai lấy ngọc cho 320.000 viên ngọc/năm với doanh thu từ 95 - 150 tỉ đồng/năm…

Đổi mới sáng tạo, tháo gỡ những điểm nghẽn về tư duy sản xuất, đưa người nông dân trở thành "nhà công nghệ" trên chính mảnh đất của mình.  

Đáng chú ý hơn là làn sóng khởi nghiệp của thế hệ trẻ. Năm 2025 ghi nhận hàng loạt dự án táo bạo: từ app quản lý trang trại, hệ thống AI dự báo sâu bệnh đến các dự án chăn nuôi tuần hoàn ứng dụng cảm biến theo dõi khí độc... Dữ liệu lớn (Big Data) giờ đây trở thành "bản đồ" để người nông dân điều chỉnh chiến lược. Thay vì làm theo cảm tính, họ nhìn vào chỉ số độ ẩm, nhiệt độ và dinh dưỡng... hiển thị trên điện thoại để ra quyết định. Đó chính là sự hình thành của "Văn hóa dữ liệu" trong nông nghiệp – nền tảng của sự minh bạch và chuyên nghiệp.

Minh bạch nguồn gốc và tăng liên kết "3 nhà"

Một trong những bước đột phá của nông nghiệp số chính là khả năng truy xuất nguồn gốc (traceability). Nghị quyết 57 thúc đẩy việc số hóa cơ sở dữ liệu đất đai, rừng và mã số vùng trồng.

Sản phẩm hoa tươi xuất khẩu được gắn nhãn QR truy xuất nguồn gốc. Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam 

Hãy tưởng tượng một người tiêu dùng tại Châu Âu chỉ cần quét mã QR trên trái xoài hay hộp tôm của Việt Nam là có thể biết được toàn bộ hành trình: từ giống cây, lượng phân bón sử dụng, ngày thu hoạch cho đến quy trình cấp đông IQF tại nhà máy… Sự minh bạch này không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là sự cam kết về chất lượng, giúp nông sản Việt vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của những thị trường khó tính nhất.

Để khoa học công nghệ thực sự thẩm thấu vào từng tấc đất, Nghị quyết 57 nhấn mạnh vào mô hình liên kết chặt chẽ giữa: Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp.

Ứng dụng chuyển đổi số trong quy hoạch vùng trồng, tăng cường giao lưu hợp tác quốc tế để nâng tầm nông sản Việt. 

Các trường đại học, viện nghiên cứu được khuyến khích phối hợp trực tiếp với doanh nghiệp để "đặt hàng" nghiên cứu. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và hạ tầng số; doanh nghiệp đầu tư nguồn lực; nhà khoa học giải quyết bài toán thực tế.

Bên cạnh đó, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là "chìa khóa". Không chỉ dừng lại ở các kỹ sư nông nghiệp, ngành cần những chuyên gia về AI, Big Data và tự động hóa hiểu về nông học. Việc cấp "voucher tài chính" để thử nghiệm công nghệ hay hỗ trợ vốn vay đổi mới công nghệ cho các hợp tác xã chính là những "đòn bẩy" thiết thực để đưa tri thức vào sản xuất kinh doanh.

Dây chuyền chế biến tôm xuất khẩu của Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú, Cà Mau. Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN 

Tại Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, các nhà khoa học đã hiện thực hóa Nghị quyết 57 bằng việc ứng dụng IoT để điều khiển tiểu khí hậu trong nhà màng. Những hệ thống tưới chính xác kết hợp cung cấp dinh dưỡng tự động đã giúp cây trồng không chỉ "ăn đủ" mà còn "ăn đúng", giảm thiểu tối đa lãng phí và ô nhiễm môi trường.

Từ tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW có thể khẳng định: Khi tư duy được đổi mới, khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, khi công nghệ được trao tận tay người nông dân và khi cả hệ thống cùng hành động vì một tầm nhìn chung, nông nghiệp Việt Nam chắc chắn sẽ bứt phá mạnh mẽ, hiện đại và nhân văn hơn bao giờ hết./.

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam & TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nghi-quyet-57-quotkhoan-10quot-moi-dua-nong-nghiep-viet-nam-vuon-tam-the-gioi-441907.html