Biến đổi khí hậu không còn là lời đe dọa xa vời, mà đã trở thành hiện thực khắc nghiệt ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của mỗi người dân Việt Nam. Từ những đợt nắng nóng kỷ lục, đến những cơn bão giật cấp 17, hay sự xâm nhập mặn ngày càng sâu vào đất liền, tất cả đều là lời cảnh báo về một tương lai đầy thách thức. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia không chỉ là một văn bản chính sách, mà còn là “ngọn đuốc soi đường”, mang đến hy vọng về những giải pháp bền vững cho Việt Nam.

Để có cái nhìn toàn diện, khách quan, nhóm phóng viên Báo ảnh Việt Nam đã tiến hành phỏng vấn các chuyên gia, các nhà khoa học, các học giả và có một cuộc hành trình đi dọc Việt Nam để ghi nhận sự chuyển biến mạnh mẽ của những giải pháp bền vững ứng dụng khoa học công nghệ cho Việt Nam đối mặt biến đổi khí hậu.

Đằng sau những con số biết nói

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, nhiệt độ trung bình cả nước đã tăng 0,89°C trong hơn nửa thế kỷ qua, với tốc độ tăng gấp đôi trong những năm gần đây. Theo báo cáo cập nhật, năm 2024, bão đã gây thiệt hại kinh tế lên đến hơn 3,3 tỷ USD, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hơn 2.000 người, đặc biệt tại vựa lúa của Tổ quốc - đồng bằng sông Cửu Long.

"Cứ mỗi mùa mưa bão đến là chúng tôi lại thấp thỏm không yên," bà Nguyễn Thị Lan, một nông dân tại Cà Mau, chia sẻ với đôi mắt đượm buồn. "Năm ngoái, cả vườn tôm của gia đình tôi bị mất trắng vì nước mặn tràn vào quá nhanh. Bao nhiêu công sức, bao nhiêu vốn liếng đổ sông đổ bể chỉ sau một đêm." Câu chuyện của bà Lan không phải là cá biệt, mà là tiếng lòng chung của hàng triệu người dân Việt Nam đang gồng mình chống chọi với sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

 

Đặc biệt, năm 2025 nổi bật với mức độ lũ lụt nghiêm trọng và trên diện rộng, với mực nước vượt nhiều mốc lịch sử ở cả Bắc Bộ và Trung Bộ. Theo các chuyên gia khí tượng thủy văn, những diễn biến thiên tai cực đoan xuất hiện liên tiếp trong thời gian gần đây là minh chứng rõ ràng cho tác động ngày càng mạnh mẽ của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam.

Ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và sự gia tăng tính cực đoan của thiên tai, đặc biệt là bão. Theo ông Cường, biến đổi khí hậu tác động trực tiếp đến tần suất và cường độ của các cơn bão mạnh. Khi nhiệt độ nước biển gia tăng, lượng hơi ẩm trong khí quyển cũng tăng theo, tạo điều kiện thuận lợi để bão hình thành và phát triển với cường độ lớn hơn.

 

Không chỉ mạnh hơn, bão trong những năm gần đây còn có xu hướng diễn biến bất thường và khó dự báo hơn trước. Nhiều cơn bão xuất hiện với đường đi trái quy luật, hình thành ngoài mùa bão truyền thống hoặc thậm chí tăng cấp ngay trước khi đổ bộ vào đất liền thay vì suy yếu như thông thường.

“Những dấu hiệu trên cho thấy rõ bằng chứng cả về khoa học lẫn thực tiễn rằng sự gia tăng về mức độ bất thường, tần suất và cường độ của bão có liên quan đến tác động của biến đổi khí hậu", ông Hoàng Đức Cường nhận định.

Cùng quan điểm, PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng,  biến đổi khí hậu đã ghi nhận nhiều kỷ lục mới về nhiệt độ, lượng mưa. Dựa trên những nghiên cứu và đánh giá gần đây nhất về cái rủi ro khí hậu được nghiên cứu trong vòng 20 năm thì Việt Nam cũng nằm trong top 20 nước chịu tác động mạnh mẽ nhất của biến đổi khí hậu và đó là những vấn đề đáng lo ngại trong việc mà chúng ta phải ứng phó về biến đổi khí hậu hiện nay.

Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Việt Nam có địa hình phức tạp, nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa với sự tác động của nhiều hệ thống thời tiết cùng đường bờ biển dài. Vì vậy, các khu vực trên cả nước phải đối mặt với nhiều loại hình thiên tai như nắng nóng, mưa lớn, hạn hán… Có năm ghi nhận tới 21/22 loại hình thiên tai xảy ra.

 

Thực tế cho thấy, trong vòng khoảng 10 năm trở lại đây, tất cả các khu vực của Việt Nam đều chịu tác động và mức độ tổn thương rất lớn từ biến đổi khí hậu. Vùng núi phía Bắc, trung du và khu vực Trung Bộ chịu ảnh hưởng nặng nề của sạt lở, lũ quét - nguyên nhân gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Trong khi đó, khu vực ven biển đối mặt nguy cơ hứng chịu nhiều cơn bão mạnh kèm mưa lớn và nước biển dâng. Đặc biệt, Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực rất dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. Với kịch bản nước biển dâng, nguy cơ ngập lụt tại khu vực này là rất hiện hữu, đi kèm tình trạng xâm nhập mặn, ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội và đời sống người dân.

Những diễn biến thiên tai cực đoan liên tiếp xuất hiện trong thời gian gần đây cho thấy biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng sâu rộng và rõ rệt đến Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, các chuyên gia cho rằng việc chủ động thích ứng, nâng cao năng lực dự báo và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai là yêu cầu cấp thiết.

Nghị quyết 57-NQ/TW: "Làn gió mới" cho khoa học công nghệ và hành động vì khí hậu

Nghị quyết 57-NQ/TW đã thổi một luồng sinh khí mới, khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu", là "động lực chính" để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Điều này có ý nghĩa sâu sắc đối với cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, một trụ cột quan trọng cho an ninh và phát triển bền vững. Theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến cuối năm 2025, tổng công suất điện mặt trời và điện gió đã vượt mốc ấn tượng, cho thấy tiềm năng khai thác to lớn của các nguồn năng lượng sạch. Các dự án như điện gió Bạc Liêu, với những tua-bin gió thế hệ mới có khả năng chống chịu bão lớn, hay các tấm pin mặt trời công nghệ cao đang dần phổ biến, minh chứng cho sự ứng dụng công nghệ tiên tiến.

 

Ngành nông nghiệp, vốn chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đang dần chuyển mình với các công nghệ thông minh. Hệ thống tưới tiêu tự động giúp tiết kiệm đến 40% lượng nước, công thức phân bón khoa học giảm phát thải khí metan trên ruộng lúa tới 25%, và các phần mềm dự báo sâu bệnh theo thời gian thực đang được triển khai rộng rãi.

 

Nhà máy điện mặt trời Dầu Tiếng (Tây Ninh) có tổng mức đầu tư gần 13.000 tỷ, là dự án năng lượng mặt trời lớn nhất Việt Nam. Nhà máy là biểu tượng cho sự phát triển bền vững của năng lượng tái tạo trong nước. Ảnh: Lê Tấn Phát

 

"Trước đây, chúng tôi phải dựa vào kinh nghiệm và thời tiết để canh tác," ông Trần Văn Hùng, một nông dân tại Long An, chia sẻ. "Giờ đây, với hệ thống tưới tiêu tự động và ứng dụng dự báo thời tiết, tôi có thể chủ động hơn, giảm thiểu chi phí và đảm bảo năng suất ổn định hơn, ngay cả khi thời tiết thay đổi thất thường."

Việc hợp tác với Pháp trong chương trình GEMMES Việt Nam đã giúp lắp đặt hơn 50 trạm quan trắc khí hậu tiên tiến tại các vùng dễ bị tổn thương. Hệ thống này cung cấp dữ liệu nhiệt độ, độ ẩm, mực nước biển và ô nhiễm không khí theo thời gian thực, hỗ trợ cảnh báo sớm thiên tai.

 

Trạm Ra đa Vinh là một trong 4 trạm ra đa dự báo thời tiết hiện đại nhất Việt Nam của Cục Khí tượng Thủy văn. Ảnh: Nam Nguyễn

 

Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, các nhà khoa học cần gia tăng khả năng nắm bắt những 'bí mật' của trời để giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ tính mạng và tài sản, đảm bảo hoạt động sản xuất, khai thác tài nguyên hiệu quả.

Nghị quyết 57-NQ/TW đã vẽ ra một lộ trình đầy tham vọng, nhưng để hiện thực hóa những mục tiêu đó, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân.

Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hướng tới một tương lai xanh và bền vững. Khoa học công nghệ, được chắp cánh bởi tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW, chính là chìa khóa để chúng ta đối mặt và vượt qua thách thức biến đổi khí hậu, bảo vệ hành tinh cho thế hệ mai sau./.

• Nội dung:  Thông Thiện, Minh Nguyệt/Báo Ảnh Việt Nam
• Ảnh:  Báo Ảnh Việt Nam, TTXVN và CTV
•  

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nghi-quyet-57-nq-tw-giai-phap-ben-vung-cho-viet-nam-doi-mat-voi-bien-doi-khi-hau-469737.html