Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Loan, Tổng Giám đốc Công Ty TNHH Du Lịch và Thương mại Dịch Vụ Việt - Việt Quảng Đông (Trung Quốc) trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Trung Quốc. Ảnh: Công Tuyên-PV TTXVN tại Trung Quốc
Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Loan, Tổng Giám đốc Công Ty TNHH Du Lịch và Thương mại Dịch Vụ Việt - Việt Quảng Đông (Trung Quốc) nhận định Trung Quốc đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm thực tiễn đáng tham khảo trong việc chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia. Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Trung Quốc về việc bảo tồn di sản, phát triển sản phẩm văn hóa của nước sở tại, từ quan sát và trải nghiệm thực tế, Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Loan đề xuất một số định hướng cho Việt Nam trong việc học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc, đặc biệt tập trung vào cơ chế phát huy vai trò của kiều bào.
Trước tiên là bài học về bảo tồn gắn với phát triển và chuyển đổi số. Trung Quốc đã triển khai mô hình bảo tồn di sản dựa trên nguyên tắc “bảo tồn trên núi, phát triển dưới chân núi” như tại khu di sản văn hóa cảnh quan trà cổ Cảnh Mại Sơn, là cảnh quan văn hóa rừng chè cổ được Tổ chức Khoa học, giáo dục và văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Thế giới năm 2023.
Bên cạnh đó, việc số hóa di sản đang trở thành công cụ đắc lực. Dự án số hóa bích họa Bạch Sa tại Lệ Giang đã sử dụng “quét 3D và chụp ảnh siêu độ phân giải” và “triển lãm kỹ thuật số (VR trong giai đoạn quy hoạch)”, kết hợp với phòng trưng bày tương tác thực tế ảo giúp công chúng tiếp cận chi tiết mà không xâm hại hiện vật gốc. Việt Nam có thể áp dụng mô hình này cho các di sản như phố cổ Hội An, cố đô Huế hay Nhã nhạc cung đình, tạo ra các sản phẩm trải nghiệm số có thể tiếp cận khán giả toàn cầu ngay từ trong nước.
Tiếp theo là chiến lược quảng bá văn hóa trên môi trường số. Trung Quốc đã thành công trong việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội và KOL (người có ảnh hưởng) để đưa văn hóa truyền thống đến giới trẻ quốc tế. Các tài khoản như Zheng He, Zheng He Gossip Bureau, Zheng He Meme King được xây dựng lại bằng AI, kết hợp yếu tố lịch sử với ngôn ngữ meme và xu hướng đương đại, đã tạo ra làn sóng tương tác tích cực từ khán giả nước ngoài. Bài học ở đây là Việt Nam cần xây dựng các “hệ sinh thái nội dung số” chuyên nghiệp, nơi kiều bào trẻ am hiểu cả văn hóa Việt Nam và thị hiếu bản địa có thể đóng vai trò “đại sứ nội dung”. Thay vì quảng bá một chiều, cần khuyến khích sự sáng tạo từ chính cộng đồng người Việt ở nước ngoài, tạo ra các sản phẩm như video ngắn, podcast, hoặc định dạng tương tác về ẩm thực, lễ hội, và nghệ thuật truyền thống.
Thứ ba là cơ chế hỗ trợ kiều bào trở thành chủ thể sáng tạo. Nghị quyết 23-NQ/TW tháng 8/2026 đã đánh dấu bước chuyển từ tư duy “vận động, tập hợp” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế”. Do đó, để cụ thể hóa cơ chế này, theo Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Loan, cần tập trung vào ba cơ chế trọng tâm. Một là cơ chế “không gian thử nghiệm” cho sản phẩm văn hóa. Cho phép các nhóm kiều bào (nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nhân) đăng ký thử nghiệm các dự án sản phẩm văn hóa có yếu tố Việt Nam tại thị trường nước ngoài với sự hỗ trợ một phần từ quỹ văn hóa hoặc các quỹ đổi mới sáng tạo. Ví dụ, một chuỗi nhà hàng Việt tại Trung Quốc có thể thử nghiệm mô hình “trải nghiệm văn hóa ẩm thực kể chuyện” với sự cố vấn từ các nghệ nhân trong nước và nhận hỗ trợ kỹ thuật số để quảng bá. Hai là cơ chế “cầu nối tri thức” hai chiều.
Thành lập các “tổ công tác chuyên gia” theo lĩnh vực như di sản, âm nhạc, điện ảnh, thủ công mỹ nghệ, bao gồm cả chuyên gia trong nước và kiều bào. Các tổ này có nhiệm vụ thẩm định tính khả thi của dự án, kết nối với nguồn lực địa phương, và chuyển giao kiến thức thị trường. Ví dụ, để đưa một bộ phim hoặc một bộ sưu tập thời trang lấy cảm hứng từ văn hóa Việt ra quốc tế, tổ công tác sẽ giúp xác định lễ hội, liên hoan phim, hoặc tuần lễ thời trang phù hợp, đồng thời kết nối với các nhà phân phối hoặc nhà bán lẻ kiều bào tại chỗ. Ba là cơ chế ghi nhận và đồng sáng tạo. Xây dựng một nền tảng trực tuyến để các nghệ sĩ, trí thức kiều bào đăng ký ý tưởng dự án, tìm kiếm đối tác trong nước, và công khai minh bạch quá trình hợp tác. Những dự án thành công sẽ được công nhận là “Sản phẩm văn hóa Việt Nam tiêu biểu” và nhận được hỗ trợ quảng bá từ hệ thống cơ quan đại diện.
Cuối cùng là vai trò của kiều bào trong việc củng cố cộng đồng. Kinh nghiệm từ các hoạt động như “Phở Cultural Roadshow” tại châu Âu cho thấy sức mạnh của mô hình phi tập trung: mỗi nhà hàng, mỗi gia đình kiều bào trở thành một “đại sứ quán văn hóa” nhỏ, tiếp cận công chúng sở tại một cách tự nhiên và bền bỉ. Việt Nam nên khuyến khích và hỗ trợ kỹ thuật để các cơ sở kinh doanh của người Việt ở nước ngoài nâng cao chất lượng trải nghiệm văn hóa, biến mỗi bữa ăn, mỗi buổi biểu diễn nhỏ thành một cơ hội quảng bá quốc gia.
Bà Phạm Thị Thanh Loan khẳng định Việt Nam có lợi thế to lớn từ một cộng đồng kiều bào hơn 6,5 triệu người tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vấn đề không phải là thiếu nguồn lực, mà là thiếu cơ chế để kết nối và chuyển hóa nguồn lực đó thành hành động cụ thể. Bằng cách học hỏi từ cách Trung Quốc biến di sản thành trải nghiệm số và trao quyền cho cộng đồng người Hoa ở nước ngoài làm cầu nối văn hóa, Việt Nam có thể xây dựng một chiến lược ngoại giao văn hóa lấy kiều bào làm trung tâm, vừa gắn kết cộng đồng, vừa tạo ra các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh và đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của đất nước./.
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/ngay-van-hoa-viet-nam-2026-phat-huy-vai-tro-kieu-bao-trong-phat-trien-san-pham-van-hoa-va-quang-ba-ra-nuoc-ngoai-478419.html