Trước những thách thức về nguồn cung, các doanh nghiệp dệt may đã chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo chiến lược linh hoạt. Là doanh nghiệp xuất khẩu dệt may có thị trường chủ lực là Mỹ và EU, ông Trần Minh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và thương mại TNG cho biết, trước khi CPTPP có hiệu lực, TNG đã lựa chọn nhà cung cấp nguyên liệu chủ yếu dựa trên ba tiêu chí truyền thống gồm giá thành, chất lượng và tiến độ giao hàng. Khi hiệp định CPTPP có hiệu lực áp dụng quy tắc xuất xứ "từ sợi trở đi", tiêu chí xuất xứ đã được đưa vào điều kiện cốt lõi để lựa TNG chọn đối tác. 

Kim ngạch xuất khẩu dệt may 6 tháng đạt hơn 22,2 tỷ USD. Ảnh: Trần Việt - TTXVN

Theo đó TNG đã tiến hành rà soát, phân loại lại toàn bộ danh mục nhà cung cấp, ưu tiên hợp tác dài hạn với các đơn vị đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ, đồng thời thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các nhà cung cấp vải nội địa. Ngay từ khâu thiết kế và chào mẫu, bộ phận đơn hàng của công ty đã làm việc trực tiếp với khách hàng để dự lường khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ. 

Bên cạnh đó, TNG đã xây dựng quy trình quản trị dữ liệu xuất xứ bằng hệ thống phần mềm tự phát triển, gắn mã QR hoặc mã ERP cho từng lô nguyên phụ liệu nhập kho, liên kết chặt chẽ với chứng từ, hóa đơn và hợp đồng nhằm bảo đảm minh bạch và thuận lợi cho việc truy xuất nguồn gốc. 

Về thực trạng của ngành, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) cho biết, Hiệp định CPTPP được thực thi tháng 1/2019 đã mở ra cơ hội tiếp cận 12 thị trường thành viên. Kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam vào khu vực này tăng từ 6,27 tỷ USD năm 2018 lên 8,3 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, quy tắc "từ sợi trở đi" vẫn là rào cản lớn. Khâu sợi cơ bản đáp ứng được nhu cầu trong nước, nhưng khâu dệt, nhuộm và hoàn tất vải lại là điểm nghẽn chính. Việc gia tăng nhập khẩu nguyên phụ liệu nội khối cũng khó khả thi do các nước CPTPP không phải nguồn cung chính.

Mặt khác, nhiều doanh nghiệp may Việt Nam vẫn sản xuất theo phương thức CMT (cắt, may, hoàn thiện), phụ thuộc vào nguyên phụ liệu do khách hàng cung cấp hoặc chỉ định, nên việc chuyển sang các phương thức như FOB (doanh nghiệp sản xuất bán hàng chịu trách nhiệm vận chuyển hàng ra cảng xuất khẩu và đưa lên tàu, người mua sẽ chịu các chi phí từ khi hàng lên tàu) hay OEM (công ty sản xuất sản phẩm theo yêu cầu và thiết kế của đối tác, sau đó sản phẩm được bán dưới thương hiệu của đối tác đó).

Mặt khác, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương đạt mức khả quan; trong đó xuất khẩu chiếm phần lớn. Mặc dù thị trường mở rộng, thị phần hàng hóa Việt Nam mới chỉ chiếm hơn 1% trong tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước thành viên CPTPP.  

Đáng chú ý, tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi CPTPP đến nay còn ở mức thấp (chưa tới 10%). Dù đã tăng gấp 4 lần so với thời điểm đầu thực thi, kết quả này vẫn còn khoảng cách lớn so với tiềm năng thực tế. Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ tận dụng ưu đãi còn hạn chế xuất phát từ rào cản quy tắc xuất xứ "từ sợi trở đi".

Quy tắc xuất xứ chủ đạo đối với hàng dệt may trong TPP là "từ sợi trở đi", được hiểu một cách chung nhất là tất cả các công đoạn sản xuất hàng dệt may từ sợi trở đi, bao gồm kéo sợi, dệt và nhuộm vải; cắt và may quần áo phải được thực hiện trong nội khối TPP. Ngành dệt may trong nước hiện mới chỉ nội địa hóa được khoảng 50% nguyên phụ liệu; trong đó, nhu cầu về vải mới tự đáp ứng được khoảng 36%.

Để phục vụ sản xuất, trong 9 tháng năm 2026 ngành dệt may phải chi tới 11,6 tỷ USD nhập khẩu vải (năm 2025 chi 15,2 tỷ USD nhập khẩu vải).  Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu từ các nước nội khối CPTPP hầu như không tăng trưởng, duy trì ở mức 1,58 đến 1,59 tỷ USD từ năm 2018 đến năm 2025.

Để tháo gỡ khó khăn trên, theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên (Bộ Công Thương), Việt Nam đã thực thi 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với gần 70 đối tác toàn cầu. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng "bản đồ chuỗi cung ứng", xác định rõ nhà cung cấp, các mắt xích thay thế và điểm dễ đứt gãy để chủ động ứng phó với biến động thương mại. Việc kết nối linh hoạt giữa các FTA giúp đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao sức chống chịu. 

Ông Ngô Chung Khanh cho rằng CPTPP cần được nhìn nhận không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là nguồn cung cấp nguyên liệu quan trọng. Hoạt động xúc tiến thương mại cần chuyển mạnh sang xúc tiến chuỗi cung ứng; trong đó quy tắc xuất xứ không chỉ là điều kiện phải tuân thủ mà trở thành công cụ để thiết kế chuỗi cung ứng ngay từ khâu đầu vào. Định hướng từ "Made in Vietnam" sang "Made in CPTPP" sẽ tạo nền tảng vững chắc để cùng tạo dựng giá trị gia tăng và nâng cao hiệu quả toàn hệ thống. 

Để từng bước tự chủ nguồn nguyên liệu, các chuyên gia khuyến nghị các doanh nghiệp cần đánh giá toàn bộ chuỗi cung ứng, phân loại nguồn cung thành các nhóm có thể thay thế ngay trong nước hoặc nội khối, nhóm cần thời gian công nghệ và nhóm phải đầu tư mới. Với những nguyên phụ liệu chưa thể đáp ứng ngay trong nước, doanh nghiệp có thể tính tới giải pháp liên kết, liên doanh với các nhà sản xuất ở các thị trường mạnh về công nghệ làm vải như Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc để sản xuất tại Việt Nam với xuất xứ Việt Nam, qua đó chủ động nguồn cung, kiểm soát chi phí và bảo đảm thời gian giao hàng./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/nganh-det-may-tai-cau-truc-nguon-cung-bao-dam-yeu-cau-xuat-xu-475180.html