GS.TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu khai mạc sự kiện. Ảnh: Thu Phương - TTXVN 

Dự sự kiện có: Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giáo sư, Viện sĩ Grigory Trubnikov, Giám đốc Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân JINR; đại diện một số bộ, ngành, đại sứ quán các nước; nhà khoa học trong và ngoài nước gắn bó với hành trình hợp tác giữa Việt Nam và JINR trong 70 năm qua. 

*Mở cánh cửa khoa học hiện đại

Thay mặt Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái bày tỏ cảm ơn chân thành tới các thế hệ Ban lãnh đạo JINR, các phòng thí nghiệm, nhà khoa học của JINR và quốc gia thành viên đã luôn đồng hành cùng Việt Nam trong suốt bảy thập kỷ qua.

JINR được thành lập năm 1956 và Việt Nam trở thành quốc gia thành viên ngay trong năm đó. Trong những năm đất nước còn rất nhiều khó khăn, JINR đã mở cánh cửa để các nhà khoa học Việt Nam được tiếp cận những phòng thí nghiệm hiện đại, tham gia những chương trình khoa học quốc tế và trưởng thành trong một môi trường nghiên cứu trình độ cao.

Nhiều nhà khoa học Việt Nam đã hợp tác với JINR và có nhiều công trình khoa học nổi bật: Giáo sư Nguyễn Đình Tứ, người đã tham gia phát hiện phản hạt sigma âm; Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu, với những nghiên cứu về lý thuyết đối xứng của các hạt cơ bản và quá trình sinh nhiều hạt ở vùng năng lượng cao, cùng nhiều nhà khoa học xuất sắc khác đã học tập, nghiên cứu và trưởng thành từ Dubna. Từ các nhà khoa học đó đã hình thành các nhóm nghiên cứu, các thế hệ học trò và một nền tảng khoa học tiếp tục phát triển cho đến ngày hôm nay.

Từ thực tiễn ấy, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái nhận định: "Giá trị bền vững nhất của hợp tác quốc tế không phải chỉ là những gì chúng ta nhận được hôm nay, mà là năng lực chúng ta cùng xây dựng cho ngày mai. Một bài báo có thể là kết quả của một nghiên cứu. Một công nghệ có thể là kết quả của một dự án. Nhưng những nhà khoa học được đào tạo, những nhóm nghiên cứu được hình thành và năng lực khoa học được tích lũy mới là tài sản có khả năng tiếp tục tạo ra những nghiên cứu, công nghệ và sản phẩm tiếp theo".

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái cho biết, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, hai bên cần tiếp tục đào tạo thế hệ các nhà khoa học trẻ, nhưng đồng thời phải hình thành các nhóm nghiên cứu đủ mạnh để tham gia sâu vào những chương trình khoa học lớn.

"Chúng ta cần tiếp tục đưa các nhà khoa học Việt Nam tới Dubna, nhưng không chỉ để học tập hoặc nghiên cứu ngắn hạn, mà để tham gia thực chất vào các chương trình, phòng thí nghiệm và hạ tầng nghiên cứu lớn của JINR. Ở chiều ngược lại, cần đưa JINR đến gần hơn với cộng đồng khoa học Việt Nam; thúc đẩy Dự án xây dựng Phòng thí nghiệm chung nghiên cứu vật lý hạt nhân giữa JINR và Việt Nam, phát huy vai trò của Trung tâm Thông tin JINR tại Việt Nam, đồng thời hình thành thêm những chương trình nghiên cứu và đào tạo có tính dài hạn. Đây đều là những nội dung hai bên đang thúc đẩy trong chương trình hợp tác hiện nay", Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái nói.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái mong muốn Việt Nam sẽ ngày càng đóng góp nhiều hơn vào các chương trình khoa học của JINR: cùng đề xuất những bài toán nghiên cứu, cùng xây dựng các nhóm khoa học và cùng tạo ra tri thức mới. Đồng thời, từ vị trí và mạng lưới của mình, Việt Nam mong muốn cùng JINR mở rộng những cơ hội hợp tác tới cộng đồng khoa học Đông Nam Á. Đó sẽ là bước chuyển từ tham gia sang cùng kiến tạo; từ những chương trình hợp tác riêng lẻ sang cùng xây dựng năng lực khoa học lâu dài.

*Cam kết hỗ trợ nhà khoa học trẻ

Đánh giá sự kiện là cột mốc quan trọng, ghi dấu sự thành lập của Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân (JINR) - tổ chức khoa học liên chính phủ và sự tham gia tích cực của Việt Nam, Giám đốc JINR, Giáo sư, Viện sĩ Grigory Trubnikov cho biết, sau 70 năm, JINR đã trở thành trung tâm khoa học quốc tế, được biết đến với những nghiên cứu nổi bật trong lĩnh vực vật lý lý thuyết, vật lý thực nghiệm và vật lý hạt nhân, đồng thời đóng góp vào quá trình phát triển công nghệ hiện đại.

  Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trao Kỷ niệm chương tặng các nhà khoa học của JINR có đóng góp cho hành trình hợp tác giữa hai bên. Ảnh: Thu Phương - TTXVN 

Các chương trình nghiên cứu của JINR những năm qua được triển khai với sự hợp tác của các quốc gia thành viên tích cực. Việt Nam, Cuba, Kazakhstan cùng nhiều quốc gia khác đã tham gia tích cực vào Mạng lưới hợp tác JINR khu vực châu Á - Thái Bình Dương, qua đó thu được nhiều lợi ích từ các chương trình hợp tác. Đóng góp tài chính cho các hoạt động của JINR ngày càng tăng. Đối với Việt Nam, tổng mức đóng góp đã vượt 3 triệu USD, đưa Việt Nam đứng thứ ba trong danh sách các quốc gia thành viên có mức đóng góp tích cực cho ngân sách JINR.

Hiện nay, hàng chục cán bộ, nhà khoa học Việt Nam đang làm việc tại JINR, là cơ hội để các nhà khoa học trẻ Việt Nam được đào tạo, nâng cao chuyên môn tại JINR. Việt Nam hiện có 11 viện nghiên cứu, trường đại học tham gia các chương trình hợp tác nghiên cứu chuyên ngành tại JINR, với 10 chuyên đề thuộc các lĩnh vực như vật lý hạt nhân, vật lý hạt cơ bản, vật lý lý thuyết và vật lý phóng xạ. Trung tâm Thông tin JINR tại Hà Nội có vai trò tư vấn, thúc đẩy các chương trình đào tạo, thực tập và hợp tác nghiên cứu song phương giữa hai nước. Đây là trung tâm thứ 14 của JINR phối hợp với các đối tác, tạo cơ sở để triển khai thêm nhiều chương trình hợp tác quốc tế hiệu quả trong thời gian tới.

Giáo sư, Viện sĩ Grigory Trubnikov nhấn mạnh, sau 70 năm hợp tác thành công giữa JINR và Việt Nam, hai bên có cơ sở để kỳ vọng vào tương lai hợp tác ngày càng phát triển. JINR cam kết tiếp tục hỗ trợ thế hệ trẻ Việt Nam, bởi tương lai hợp tác giữa hai bên phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ các nhà khoa học trẻ. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), trong 70 năm hợp tác với JINR, Việt Nam đã duy trì hiện diện khoa học liên tục, ổn định và từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực. VAST, với vai trò cơ quan đại diện toàn quyền của Việt Nam tại JINR từ năm 1982, đã điều phối và kết nối các hoạt động hợp tác giữa Chính phủ, các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Giai đoạn 1956–1990, hơn 130 cán bộ Việt Nam được đào tạo bậc Tiến sĩ và Tiến sĩ khoa học tại JINR. Tính đến tháng 4/2026, có 48 cán bộ Việt Nam làm việc tại JINR, với độ tuổi trung bình 33,8 tuổi. 

Hoạt động hợp tác cũng ghi nhận sự gia tăng về năng lực công bố quốc tế với 57 công bố trong năm 2025. Các nhà khoa học Việt Nam đang trực tiếp tham gia nghiên cứu tại nhiều hạ tầng khoa học lớn của JINR, đồng thời từng bước đưa kết quả hợp tác về phục vụ nhu cầu trong nước. Đáng chú ý, hai bên đã ký Bản ghi nhớ năm 2024 về triển khai Phòng thí nghiệm chung VAST - JINR về khoa học và công nghệ máy gia tốc tại Việt Nam, mở ra hướng phát triển hạ tầng nghiên cứu, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ. VAST cũng kết nối JINR với các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở y học hạt nhân và các đối tác khoa học trong nước, triển khai các đề tài hợp tác về vật liệu bền bức xạ, y học hạt nhân, chế tạo máy gia tốc và kỹ thuật phân tích. 

Giai đoạn 2024-2026, VAST và JINR đã triển khai 7 đề tài hợp tác trọng điểm tập trung vào các hướng nghiên cứu công nghệ vật liệu bền bức xạ cho lò phản ứng hạt nhân, y học hạt nhân, chế tạo máy gia tốc và kỹ thuật phân tích, góp phần gắn kết hoạt động nghiên cứu tại JINR với nhu cầu phát triển khoa học, công nghệ trong nước. Trong giai đoạn tới, hợp tác giữa được định hướng gắn chặt hơn với các bài toán phát triển quốc gia, phát huy hiệu quả hạ tầng khoa học lớn, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và tăng cường vai trò kết nối của Việt Nam với cộng đồng khoa học khu vực Đông Nam Á.

Nhân dịp này, các cá nhân xuất sắc của JINR và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã được hai cơ quan trao tặng Kỷ niệm chương vì đã có những đóng góp quan trọng trong quá trình 70 năm hợp tác giữa Việt Nam và JINR. /.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/mo-rong-quan-he-quoc-te-nang-cao-nang-luc-khoa-hoc-tu-hanh-trinh-ket-noi-viet-nam-jinr-467421.html