Tham dự tọa đàm có PGS.TS Nguyễn Thị Huệ, nhà giáo ưu tú, nguyên Trưởng khoa Bảo tàng ( nay là khoa Di sản văn hóa), Trường Đại học Văn hoá Hà Nội; ông Nguyễn Ngọc Long, nguyên cán bộ Bảo tàng Hà Nội, cựu học sinh trường Tiểu học Cát Linh sơ tán về Chương Mỹ; ông Bùi Dương Hòa, nguyên giáo viên dạy môn Hóa học, Trường cấp 3 Yên Thế, Hà Bắc (1972 - 1993).

Từ năm 1965, khi chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ leo thang ra miền Bắc, tiếng còi báo động trở thành âm thanh quen thuộc của đời sống Thủ đô. Hầm trú ẩn được đào ngay dưới lòng phố; trường học, cơ quan, nhà máy, bệnh viện lần lượt sơ tán, nhiều lớp học phải chuyển xuống hầm. Hà Nội trải qua hai đợt sơ tán: đợt thứ nhất từ năm 1965 đến 1968, đợt thứ hai khi chiến tranh phá hoại quay trở lại những năm 1971 - 1972, cao điểm là 12 ngày đêm cuối tháng 12/1972. Dù hoàn cảnh khắc nghiệt, nhưng cả thành phố khi ấy "vừa sản xuất, vừa lao động, vừa chiến đấu, vừa học tập, vừa làm việc, vừa nghiên cứu", bà Huệ chia sẻ.

  PGS.TS Nguyễn Thị Huệ chia sẻ về những ngày đầu sơ tán tại tọa đàm. Ảnh: Mỹ Huyền  

Tháng 11/1965, mới nhập học Trường Lý luận nghiệp vụ văn hóa được 3 ngày, bà Huệ cùng bạn bè đã phải đi bộ về Yên Dũng (Bắc Giang) sơ tán. Hành trang của họ chỉ gồm chiếc ba lô bộ đội cũ, vài bộ quần áo sẫm màu, những quyển vở giấy đen và một cây bút máy. Đến nơi, thầy trò tự vác tre, nứa dựng lớp. Bàn ghế là những cọc tre đóng phên, bảng đen làm từ tấm phên quết bùn trộn trấu rồi phủ bồ hóng.

Bảy năm sau, khi chiến tranh phá hoại quay trở lại, thầy Bùi Dương Hòa vừa tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội đã xung phong lên miền núi Hà Bắc dạy học. Thầy giải thích lý do lên đường: "Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ biết dành phần ai".

Thầy Bùi Dương Hòa kể về những năm tháng dạy học dưới hầm ở vùng sơ tán Yên Thế. Ảnh: Mỹ Huyền

Lớp học của thầy nằm dưới hầm sâu trên sườn đồi. Đêm đến, hai thầy giáo trẻ chụm đầu soạn giáo án bên ngọn đèn dầu. Nghị lực của học trò chính là điều đã giữ chân thầy tiếp tục bền bỉ cùng lửa nghề. Dù hoàn cảnh khó khăn nhưng các em "sáng đến trường, trưa và chiều vào rừng chặt củi" mang ra chợ bán, đạp những chiếc xe chỉ còn "một cái cọc" bàn đạp mà thầy trò vẫn gọi vui là "xe đạp bút chì".

Cũng trong năm 1972, cậu bé 8 tuổi Nguyễn Ngọc Long rời Cát Linh (Hà Nội) về sơ tán ở Chương Mỹ (Hà Tây cũ). "Lúc ấy tôi chỉ biết là phải rời Hà Nội, đi ra khỏi thành phố để tránh bom đạn thôi, chứ cũng không hiểu rõ sơ tán là gì", ông kể lại.

Lớp học của ông lúc đó là một quán miếu giữa đồng, nơi thầy trò cùng nhau đào giao thông hào, dựng hầm chữ A. Trong những tháng ngày ấy, ông bị một người bạn vô ý cuốc vào chân và được bộ đội đóng gần đó đưa vào trạm xá khâu vết thương. "Kỷ niệm này làm tôi nhớ mãi về sự đùm bọc, giúp đỡ của người dân và bộ đội trong những năm tháng chiến tranh", ông chia sẻ

  Ông Nguyễn Ngọc Long, Nguyên cán bộ Bảo tàng. Ảnh: Mỹ Huyền  

Dù lớp học chỉ là căn hầm, mái lán hay quán miếu giữa đồng, thầy vẫn giữ lửa trao truyền tri thức, trò vẫn bền bỉ đến trường, và tình quân dân, tình làng nghĩa xóm luôn là chỗ dựa để họ vượt qua gian khó.

Bên cạnh chia sẻ của các nhân chứng, chương trình còn trưng bày nhiều bức ảnh tư liệu và phục dựng hầm trú ẩn xưa, giúp người xem hình dung rõ hơn không gian sinh hoạt, học tập thời chiến.

Không gian phục dựng với những hiện vật quen thuộc của đời sống thời sơ tán. Ảnh: Mỹ Huyền

  Một góc trưng bày ảnh tư liệu thời kỳ sơ tán. Ảnh: Mỹ Huyền  

  Một lớp học diễn ra dưới mưa bom bão đạn. Ảnh: Mỹ Huyền  

Khép lại toạ đàm, ông Đặng Văn Biểu, Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, cho rằng người thầy trong thời chiến "không chỉ gieo con chữ mà còn mang cả tư cách như người cha, người mẹ". Qua đó, ông khẳng định với vai trò là người giữ gìn giá trị di sản văn hóa, Bảo tàng Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy các giá trị di sản của Thủ đô một cách tích cực nhất, hòa cùng không khí chung của cả nước. Theo ông, di sản không chỉ cần được lưu giữ mà còn phải thấm vào cốt cách của người trẻ, để từ trong gia đình, các bạn biết cư xử cởi mở hơn với ông bà, cha mẹ, bạn bè.

"Không phải chỉ bằng công nghệ trên tay hay những lời chia sẻ trên bàn phím, mà bằng chính tư duy, trí tuệ và tâm hồn của chúng ta", ông nhấn mạnh.

  Ông Đặng Văn Biểu, Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội. Ảnh: Mỹ Huyền  

Tọa đàm là lời tri ân tới thế hệ thầy cô giáo, học sinh và nhân dân các địa phương đã cùng nhau gìn giữ việc học giữa những năm tháng chiến tranh. Từ những ký ức ấy, Hà Nội không chỉ được bảo vệ bằng những trận địa, Hà Nội còn được gìn giữ bằng tri thức, lòng hiếu học, sự đùm bọc và niềm tin vào ngày mai./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/lop-hoc-thoi-chien-tai-hien-qua-ky-uc-vung-so-tan-471177.html