Ngàn đời nay, sông Hồng không chỉ bồi đắp phù sa cho những xóm làng trù phú mà còn nuôi dưỡng đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân ven sông. Trong kho tàng di sản ấy, lễ rước nước là nghi thức linh thiêng, thể hiện lòng tôn kính với dòng sông và ước vọng mưa thuận gió hòa. Mỗi làng lại có cách thực hành riêng, gắn với lịch sử, nghề nghiệp và những huyền tích của cộng đồng.

Nghi thức tri ân dòng sông

Nằm ở ngoại thành Hà Nội, làng Liên Hà mở hội rước nước vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch, cũng là nghi thức mở đầu lễ hội làng. Mang đậm tín ngưỡng thờ “sông Mẹ” của cư dân nông nghiệp Bắc Bộ, nghi lễ thể hiện lòng biết ơn đối với nguồn nước đã nuôi dưỡng cuộc sống cộng đồng qua bao thế hệ.
Ông Nguyễn Văn Minh, bô lão làng Liên Hà, người đã tham gia lễ hội hơn 40 năm, cho biết: “Nước được lấy giữa dòng, nơi được quan niệm là trong và tinh khiết nhất, rồi rước về đình để tắm tượng Thành hoàng”.

Đoàn rước nước Hội làng Thổ Khối bắt đầu từ đình làng. Ảnh: Việt Cường/Báo Ảnh Việt Nam

Rước kiệu Thánh bà ra sông Hương trong nghi lễ rước nước của lễ hội làng Thổ Khối. ảnh: Việt cường/Báo Ảnh Việt Nam

Dân làng Liên Hà đưa nước thiêng từ sông Hồng về đình làng làm lễ Thánh. ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam

Đoàn rước dài hơn 1km, khởi hành từ đình làng cổ, đi theo đê ra sông với hàng trăm người tham gia. Khi thuyền ra giữa dòng, chủ tế dâng lễ vật lên thần sông, sau đó múc nước đổ vào chóe gốm. Nước thiêng được rước về đình và sử dụng trong các nghi lễ cúng tế quanh năm, như một biểu tượng cho mối gắn kết bền chặt giữa làng và dòng sông.

Chủ tế múc 37 gáo nước từ giữa sông Hồng vào ché để rước về đình làng Bát Tràng làm lễ mật. ảnh: Việt Cường/Báo Ảnh Việt Nam

Cách Liên Hà chưa đầy 20km, làng Thổ Khối cũng lưu giữ một nghi thức rước nước độc đáo. Đoàn rước dài gần 2km từ đình ra bờ sông, nổi bật với những chiếc kiệu thánh được rước chạy, xoay vòng liên tục. Sáu kiệu Thánh, tương ứng với sáu vị Thành hoàng được thờ tại đình làng, do các nam thanh nữ tú đảm nhiệm.
Khi đến bờ sông, chóe đựng nước được đưa lên thuyền ra giữa dòng. Chủ tế múc đủ 37 gáo nước sạch rồi đoàn rước nhanh chóng trở về đình để thực hiện nghi lễ mật tắm tượng Thành hoàng. Đây là nghi thức linh thiêng, chỉ ông từ và chủ tế được tham gia.

Dòng sông trong đời sống làng nghề

Nếu lễ rước nước ở Liên Hà và Thổ Khối phản ánh đời sống của cư dân nông nghiệp, nghi thức rước nước ở làng gốm Bát Tràng lại mang đậm dấu ấn của một làng nghề ven sông.

Làm lễ xin Thừa tướng Lữ Gia và thành hoàng làng Liên Hà đi rước nước. Ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam

Các bậc trưởng lão làng Liên Hà dâng nước thiêng ở đình làng. Ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam

 

Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2025, nghi thức rước nước, còn gọi là lễ cấp thủy, là một phần trọng tâm trong lễ hội Bát Tràng diễn ra vào giữa tháng 2 âm lịch. Với người dân làng gốm, sông Hồng không chỉ là dòng sông gắn bó với lịch sử cộng đồng mà còn cung cấp đất sét và nguồn nước cần thiết cho nghề gốm.

Ông Nguyễn Đức Khoa, thành viên Ban tổ chức lễ hội Bát Tràng 2026, chia sẻ rằng nghi thức rước nước không chỉ mang ý nghĩa cúng tế mà còn nhắc nhở các thế hệ về trách nhiệm bảo vệ dòng sông - nguồn sống của làng nghề.

Nước thiêng sau lễ được lưu giữ tại đình làng Bát Tràng để thờ phụng quanh năm. Ảnh: Việt Cường/Báo Ảnh Việt Nam

Tại Bát Tràng, chủ tế múc 18 gáo nước, lọc qua vải nhiễu điều đỏ trước khi đổ vào chum gốm lớn rước về đình để dùng trong các nghi lễ quanh năm. Sau phần lễ trang nghiêm, lễ hội tiếp nối bằng nhiều hoạt động trải nghiệm làm gốm, hội chợ sản phẩm thủ công và trò chơi dân gian, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Qua những nghi thức được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, lễ rước nước bên sông Hồng trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại. Giữa quá trình đô thị hóa nhanh chóng, những nghi lễ ấy vẫn được gìn giữ như một cách cộng đồng Hà Nội bày tỏ lòng biết ơn với dòng sông đã nuôi dưỡng cuộc sống, văn hóa và ký ức của vùng đất Kinh kỳ./.

Bài: Trần Bích Vân - Ảnh: Việt Cường, Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/linh-thieng-le-ruoc-nuoc-ben-song-hong-471253.html