Văn Miếu – Quốc Tử Giám từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử – văn hóa tiêu biểu của Thủ đô. Ảnh: Khánh Hoà – TTXVN  

Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học và hợp tác quốc tế được tổ chức, nhằm lan tỏa, tôn vinh truyền thống Quốc học, góp phần đưa những giá trị của di sản đến gần hơn với công chúng, khơi dậy tinh thần hiếu học và khát vọng trọng dụng nhân tài trong giai đoạn phát triển mới.

Phong phú các hoạt động kỷ niệm

Năm 2026 đánh dấu chặng đường 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ đối với Thủ đô Hà Nội mà còn đối với lịch sử giáo dục, văn hóa và truyền thống trọng dụng nhân tài của dân tộc. Xác định đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thành phố Hà Nội đã xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động kỷ niệm trong suốt năm 2026, với thông điệp xuyên suốt: “950 năm Quốc học - Khơi dậy khát vọng hiền tài cho kỷ nguyên phát triển mới”. Ngay từ đầu năm, Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành các văn bản chỉ đạo, xây dựng kế hoạch và phân công nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành, đơn vị liên quan.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, ngay từ đầu năm, đơn vị đã triển khai các đầu việc cụ thể, tập trung vào tám nhóm nhiệm vụ chính. Các công việc được tiến hành đồng thời, từ truyền thông, chuyển đổi số, tổ chức hoạt động văn hóa gắn với cộng đồng, tôn vinh danh nhân khoa bảng đến tu bổ di tích, phát triển công nghiệp văn hóa, hợp tác quốc tế và tổ chức hội thảo khoa học...

Trong đó, truyền thông được triển khai sớm nhằm tạo sự quan tâm của xã hội đối với dấu mốc lịch sử này. Từ đầu năm đến nay, đã có gần 1.000 tin, bài tuyên truyền về các hoạt động kỷ niệm, được đăng tải trên các cơ quan báo chí và nền tảng truyền thông số. Thực hiện và ra mắt công chúng bộ phim tài liệu lịch sử “950 năm Quốc Tử Giám”, cùng với đó là các phim ngắn phục vụ công tác truyền thông, lễ kỷ niệm và hội thảo khoa học.

Điểm nhấn trong các hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám là chuỗi sự kiện văn hóa, giáo dục, nghệ thuật và khoa học được tổ chức liên tục, thường xuyên, góp phần lan tỏa giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong đời sống xã hội.

Từ đầu năm đến nay, nhiều cuộc trưng bày, triển lãm đã được tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám tại Hà Nội và các địa phương, góp phần mở rộng không gian quảng bá di sản, kết nối truyền thống Quốc học với lịch sử, văn hóa của các vùng miền. Các nội dung trưng bày tập trung giới thiệu lịch sử Quốc Tử Giám, truyền thống giáo dục khoa bảng, những danh nhân tiêu biểu và giá trị của hệ thống 82 bia Tiến sĩ - Di sản tư liệu thế giới.

Đáng chú ý là các triển lãm như “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật”, “Ngàn năm di sản”, “Sắc Tâm” cùng những trưng bày về truyền thống khoa bảng tại Bắc Ninh, Hưng Yên, Quảng Ninh, Nghệ An, Khánh Hòa… và nhiều địa phương khác. Mỗi hoạt động khai thác một góc nhìn riêng, từ lịch sử, học thuật đến nghệ thuật đương đại, qua đó cho thấy sức sống của di sản trong đời sống hôm nay.

Đặc biệt, các hoạt động dành cho học sinh, sinh viên được chú trọng thông qua cuộc thi tìm hiểu về Văn Miếu - Quốc Tử Giám; cuộc thi vẽ tranh với chủ đề di sản trong mắt em; cuộc thi thiết kế trang phục lấy cảm hứng từ trang phục khoa cử; cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay” và Tuần phim “Hiền tài và hào khí Thăng Long”... Đây là những hình thức tiếp cận phù hợp với công chúng trẻ, giúp lịch sử không chỉ được truyền tải bằng tư liệu, mà còn được cảm nhận thông qua hoạt động sáng tạo, trải nghiệm.

Một mảng công việc khác là nghiên cứu, xuất bản và tổ chức các hoạt động tôn vinh danh nhân khoa bảng. Trong dịp này, Văn Miếu - Quốc Tử Giám dự kiến xuất bản 11 đầu sách nghiên cứu về các danh nhân gắn với Quốc Tử Giám, trong đó đã hoàn thành 5 cuốn, các cuốn còn lại đang tiếp tục được hoàn thiện. Những ấn phẩm về các vị Tế tửu, Tư nghiệp, nhà giáo, nhà khoa bảng tiêu biểu góp phần bổ sung nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, đồng thời giới thiệu sâu hơn về những con người đã góp phần xây dựng nền học thuật nước nhà.

Tập trung nguồn lực chuẩn bị cho Lễ kỷ niệm

Bên cạnh các hoạt động văn hóa - giáo dục, một điểm đáng chú ý trong công tác chuẩn bị là việc gắn hoạt động kỷ niệm với nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong môi trường số. Trong năm 2026, Văn Miếu - Quốc Tử Giám phấn đấu hoàn thành số hóa toàn bộ các công trình kiến trúc, hiện vật của di tích, ứng dụng dữ liệu số vào công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản. Trên cơ sở dữ liệu được số hóa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám phát triển các sản phẩm, không gian trải nghiệm ứng dụng công nghệ, phát triển du lịch thông minh, ra mắt hệ thống thuyết minh đa phương tiện bằng 14 ngôn ngữ…

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho rằng, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp đổi mới phương thức giới thiệu di sản mà còn tạo điều kiện để công chúng, nhất là thế hệ trẻ và du khách quốc tế, tiếp cận lịch sử bằng những trải nghiệm trực quan, sinh động hơn. Đây cũng là hướng đi thể hiện sự gắn kết giữa bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển văn hóa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW. Đồng thời, đây cũng là công việc có ý nghĩa thiết thực hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám.

Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm, hợp tác quốc tế cũng là điểm nhấn được Hà Nội chú trọng, nhằm đưa hình ảnh Quốc Tử Giám và truyền thống Quốc học Việt Nam đến gần hơn với bạn bè thế giới. Cụ thể, tổ chức trưng bày triển lãm “Quốc Tử Giám, trường Quốc học đầu tiên” và chương trình nghệ thuật trình diễn áo dài “Đạo học” tại trụ sở của UNESCO, thủ đô Paris, Cộng hòa Pháp; Phối hợp với trường Đại học Paul-Valéry Montpellier 3 tổ chức tọa đàm “Vai trò của di sản trong mối quan hệ Việt - Pháp” tại thành phố Montpellier, Cộng hòa Pháp; Kết hợp tổ chức trưng bày triển lãm tại Liên bang Nga trong khuôn khổ Chương trình Ngày văn hóa Hà Nội tại Moscow; Triển khai hoạt động quảng bá ấn phẩm xuất bản, di sản tư liệu Thế giới, văn hóa Thăng Long - Hà Nội tại Hội chợ sách quốc tế Frankfurt (Đức)...

Theo kế hoạch, tuần cao điểm kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám diễn ra từ ngày 5 đến 15/11/2026, với nhiều hoạt động khoa học, nghệ thuật, trưng bày và triển lãm.

Một trong những hoạt động đáng chú ý trong đợt cao điểm là triển lãm "Tổ nghề và kỹ Nho nước Việt”, dự kiến diễn ra vào ngày 9/11 tại khu vực Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Triển lãm giới thiếu một số nghề thủ công truyền thống, sản phẩm mỹ nghệ của các làng nghề thủ công truyền thống của nước ta được các vị đỗ đạt, học nghề truyền thụ lại cho nhân dân.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho biết, đây là lần đầu tiên, câu chuyện về những vị tiến sĩ có công truyền dạy nghề cho cộng đồng được tập trung giới thiệu một cách hệ thống. Ban tổ chức kỳ vọng, thông qua hoạt động này, hình ảnh các nhà khoa bảng được giới thiệu ở góc nhìn đa chiều hơn. Họ không chỉ là những người có học vấn uyên thâm, đỗ đạt cao mà còn là những trí thức gắn bó với đời sống, góp phần truyền bá tri thức, phát triển nghề nghiệp và tạo dựng sinh kế cho cộng đồng.

Điểm nhấn học thuật của tuần cao điểm là Hội thảo khoa học cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước”, dự kiến tổ chức sáng 12/11, với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, giáo dục, Hán Nôm và khoa bảng. Hội thảo tập trung khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám, đồng thời thảo luận các giải pháp phát huy giá trị di sản trong điều kiện hiện nay, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.

Cùng với hội thảo, triển lãm chuyên đề “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” được chuẩn bị như một hoạt động bổ trợ, giới thiệu những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, giáo dục và truyền thống hiếu học của dân tộc. Sự kết hợp giữa hội thảo và triển lãm tạo nên sự kết nối giữa nghiên cứu chuyên sâu với hoạt động giới thiệu di sản tới công chúng.

Khép lại tuần cao điểm là Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam”, dự kiến diễn ra vào tối 14/11 tại khu vực sân Thái Học, Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đây là sự kiện trung tâm của toàn bộ chuỗi hoạt động, được chuẩn bị với sự phối hợp của các cơ quan Trung ương và thành phố Hà Nội, nhằm tôn vinh chặng đường 950 năm hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám, khẳng định những giá trị tiêu biểu của nền Quốc học Việt Nam.

Theo Ban tổ chức, đến nay, các nhiệm vụ trọng tâm đang được thực hiện theo lộ trình; các cơ quan, đơn vị tiếp tục tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các nhiệm vụ còn lại, bảo đảm tổ chức thành công các hoạt động, trong đó có Hội thảo khoa học và Lễ kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho hay, việc tổ chức các hoạt động kỷ niệm 950 năm không chỉ hướng đến một dấu mốc lịch sử mà còn là cơ hội để nhìn nhận đầy đủ hơn giá trị của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển của đất nước. Truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài được hun đúc qua nhiều thế hệ cần tiếp tục được chuyển hóa thành động lực phát triển giáo dục, khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao hôm nay. Qua đó, những giá trị được lưu giữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa và trở thành nguồn lực văn hóa cho sự phát triển của Thủ đô và đất nước./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/ky-niem-950-nam-thanh-lap-quoc-tu-giam-chuoi-hoat-dong-y-nghia-ton-vinh-truyen-thong-quoc-hoc-474904.html