Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Nguyễn Lân Hiếu phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN  

Bảo vệ trẻ em, siết chặt điều kiện hiến mô, tạng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, việc sửa đổi toàn diện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý cho một lĩnh vực chuyên sâu, mà còn là hoàn thiện thể chế để sự sống được tiếp nối từ nghĩa cử nhân văn cao đẹp, khắc phục những bất cập, mở rộng cơ hội cứu chữa bệnh nhân, bảo đảm sự tự nguyện, công bằng, minh bạch trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người, hiến, lấy xác và đấu tranh phòng ngừa, xử lý nghiêm các hành vi trục lợi làm sai lệch bản chất nhân văn, nhân đạo của chính sách.

Những ngày qua, dự án luật đã nhận được sự quan tâm lớn của dư luận và nhân dân, đặc biệt là đề xuất liên quan đến việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người đối với người dưới 18 tuổi.

Ghi nhận những ý kiến mang tính xây dựng của cử tri và nhân dân, các chuyên gia y tế, chuyên gia pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, những ý kiến thận trọng, đa chiều là cần thiết và là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật một cách căn cơ, chặt chẽ. Đến thời điểm hiện tại, dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, bỏ quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến, tuyệt đối cấm lấy bộ phận cơ thể và mô không tái sinh từ người sống dưới 18 tuổi.

Đề cập những băn khoăn của dư luận về việc hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Hà Nội) cho rằng, sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội là dễ hiểu, bởi đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tội phạm xuyên quốc gia, mua bán, trục lợi mô, tạng và tình trạng bắt cóc vẫn hiện hữu. 

Cho rằng Luật hiện hành còn nhiều bất cập, cần được sửa đổi, đại biểu nhấn mạnh mục tiêu quan trọng là bảo vệ tốt hơn người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em. Với tư cách Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (không phải cơ sở ghép tạng), ông chia sẻ sự thấu hiểu đối với những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội sống cuối cùng.

 “Nhiều khi chính niềm hy vọng đấy sẽ là sức mạnh để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật. Họ mong một phép màu sẽ xảy ra”, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ.

Để hoàn thiện hành lang pháp lý chặt chẽ hơn, không khép lại hy vọng sống của người bệnh, đại biểu đề nghị chia thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống, Luật cần tuyệt đối cấm cho, tặng mô không có khả năng tái tạo, làm nguy hiểm đến tính mạng ngay khi lấy. Đối với mô, tạng có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Người từ 18 đến 25 tuổi chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể cho, tặng, nhưng phải có sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn, việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải được hội đồng độc lập giám sát, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Ngay cả người trên 18 tuổi, không được hiến tạng đối với người có văn bản từ chối hiến từ trước - Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh.

Ông cũng nhắc đến sự công bằng trong việc hiến tạng, ghép tạng và sự minh bạch trong chi phí khi dẫn nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, phải công minh, công bằng, có thể kiểm tra được. Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống. 

Tôn trọng ý chí của trẻ, không đánh đổi quyền lợi người hiến

Đồng tình với quy định chỉ xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng cần phân biệt rõ sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của chính người hiến. Phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đại biểu nhấn mạnh, sự đồng ý của cha mẹ là điều kiện cần thiết nhưng không thể mặc nhiên thay thế ý chí của trẻ.

Theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc lấy mô, tế bào, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống để ghép chỉ được xem xét trong những trường hợp ngoại lệ rất hẹp, trong đó có hiến tế bào tái sinh giữa các thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Đặc biệt, sự phản đối của người chưa thành niên phải được ưu tiên hơn sự đồng ý của bất kỳ bên nào khác, kể cả cha mẹ hoặc người giám hộ.

WHO cũng cảnh báo nguy cơ xung đột lợi ích khi cha mẹ đồng thời có trách nhiệm đối với cả người con cần ghép và người con được đề nghị hiến mô. Vì vậy, trong trường hợp này, việc hiến mô cần được xem xét, phê chuẩn bởi một cơ quan độc lập.

Đại biểu Tú Anh cho rằng, dù dự thảo đã quy định thành lập Hội đồng tư vấn độc lập tại Điều 15 để đánh giá điều kiện, nguyện vọng của người hiến, vẫn cần làm rõ giá trị pháp lý của sự phản đối từ chính người chưa thành niên. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và tuyệt đối không lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi cha mẹ đã đồng ý. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng tư vấn trong việc xác định độc lập nguyện vọng của trẻ, phát hiện, xử lý nguy cơ xung đột lợi ích.

* Tăng kiểm soát, bảo đảm minh bạch trong điều phối mô, tạng

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, việc hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người là thành tựu quan trọng của y học hiện đại. Mỗi ca ghép thành công mang lại hy vọng sống cho người bệnh; mỗi nghĩa cử hiến tặng là sự sẻ chia vô giá của người hiến và gia đình. Vì vậy, dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người, nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, không tạo điều kiện cho hành vi ép buộc, lừa dối, mua bán, trục lợi.

Một số điểm mới đáng chú ý là quy định người đăng ký hiến phải từ 18 tuổi trở lên, tăng tuổi của người hiến bộ phận cơ thể người từ 18 lên 25 tuổi; bổ sung các biện pháp xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong tư vấn, đánh giá điều kiện hiến. Số nhóm hành vi bị nghiêm cấm tăng từ 10 lên 21 nhóm, trong đó có các quy định cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người và lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai.

Đối với người dưới 18 tuổi, chỉ được hiến mô tái sinh theo danh mục và điều kiện chặt chẽ của Bộ Y tế; tuyệt đối không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi. Việc tư vấn phải độc lập, đặt nguyện vọng của trẻ lên trên hết.

Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu về điều phối thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng, dựa trên các tiêu chí y khoa; nghiêm cấm can thiệp trái phép dữ liệu hoặc điều phối nhằm trục lợi./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/ky-hop-thu-2-quoc-hoi-khoa-xvi-xu-ly-nghiem-cac-hanh-vi-truc-loi-lam-sai-lech-ban-chat-nhan-van-nhan-dao-cua-chinh-sach-475062.html