Nằm bên bờ biển xã Cổ Đạm (tỉnh Hà Tĩnh), Bãi Dừa - nơi từng là trận địa chiến đấu anh hùng của Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh cùng sự hy sinh thầm lặng của 20 liệt sĩ trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mảnh đất từng bị bom cày đạn xới năm xưa nay đã trở thành “địa chỉ đỏ” thiêng liêng, nơi các thế hệ tìm về tri ân công ơn của những người con đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Khu di tích Bãi Dừa là nơi ghi dấu sự hy sinh của 20 liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 vào ngày 12/7/1968. Ảnh: TTXVN phát
Nơi ghi dấu chiến công của Đại đội Pháo binh Hà Tĩnh
Đại đội Pháo binh 45 (C45) Hà Tĩnh được thành lập năm 1962, thuộc Khu Tuần phòng II, Hải Quân nhân dân Việt Nam. Ban đầu, đơn vị mang trên mình sứ mệnh thiêng liêng: Bảo vệ vững chắc vùng biển hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Đến năm 1965, khi đế quốc Mỹ điên cuồng leo thang mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, trước yêu cầu cấp bách của tình hình mới, đơn vị được chuyển về trực thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh. Từ đây, những người lính pháo binh phối hợp chặt chẽ cùng quân và dân huyện Nghi Xuân (cũ), kết thành lá chắn thép bảo vệ dải bờ biển dài từ Xuân Hội đến Xuân Song.
Trong thế trận phòng thủ ven biển, trận địa Bãi Dừa (xã Cổ Đạm) đã trở thành một trong những điểm tựa chiến lược quan trọng nhất. Tại đây, Đại đội 45 được biên chế lực lượng gồm 120 cán bộ, chiến sĩ, trang bị 4 khẩu pháo 105 ly cùng 3 khẩu súng phòng không 12,7 mm. Dù đối mặt với phương tiện chiến tranh hiện đại, tối tân của kẻ thù, bằng lòng quả cảm và tài trí thông minh, đơn vị liên tiếp lập nên những chiến công xuất sắc: Bắn cháy tàu khu trục Mỹ, bắn chìm tàu biệt kích xâm phạm lãnh hải và bắn hạ nhiều máy bay địch trên bầu trời quê hương.
Đặc biệt, ngày 12/7/1968 là ngày diễn ra trận chiến khốc liệt nhất tại Bãi Dừa. Hôm ấy, khi cán bộ và chiến sĩ Đại đội 45 đang miệt mài huấn luyện, chỉnh trang lại trận địa bất ngờ bị máy bay trinh sát của Mỹ phát hiện mục tiêu. Chỉ trong tích tắc, những quả tên lửa đầu tiên lao xuống. Từng tốp máy bay F-4H và AD-6 của giặc liên tiếp trút xuống Bãi Dừa với đủ loại tên lửa, rốc-két và đạn pháo tầm xa. Trong lằn ranh mỏng manh giữa sự sống và cái chết, những người lính pháo binh Đại đội 45 không một ai lùi bước. Họ bám chặt mâm pháo, ngẩng cao đầu hướng thẳng vào luồng đạn giặc, giữ vững trận địa bằng tất cả ý chí sắt đá và lòng yêu nước nồng nàn.
Trong trận chiến không cân sức ấy, 16 cán bộ, chiến sĩ của Đại đội Pháo binh 45 đã anh dũng hy sinh ngay bên mâm pháo. Trong số họ, có người chỉ huy kiên trung - Đại đội trưởng Nguyễn Văn Tuân, hai Trung đội trưởng gan dạ Nguyễn Xuân Tậu và Lê Văn Thọ, cùng biết bao khẩu đội trưởng, chiến sĩ tuổi đời mới mười tám, đôi mươi. Ngoài 16 người con ngã xuống trong ngày định mệnh ấy, trận địa này còn chứng kiến sự hy sinh của 4 cán bộ, chiến sĩ khác trong các thời điểm chiến đấu oanh liệt trước và sau đó, nâng tổng số liệt sĩ của trận địa lên con số 20.
Ông Lê Văn Thức, nguyên chiến sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh, người may mắn bước ra từ trận chiến sinh tử năm xưa, xúc động nhớ lại: "Lúc đó, máy bay Mỹ đến rất bất ngờ. Bom đạn dội xuống liên tiếp, đất đá tung mù mịt chẳng nhìn rõ mặt người. Anh em chúng tôi vừa giữ chắc tay súng chiến đấu, vừa tìm cách băng bó, cứu chữa đồng đội bị thương. Mặc dù biết đối mặt với hiểm nguy, biết có thể hy sinh bất cứ lúc nào nhưng không một ai rời vị trí. Tất cả đều quyết tâm giữ bằng được trận địa, bảo vệ bờ biển quê hương. Khi tiếng bom dứt, nhìn những người đồng đội thân thương vừa mới cười nói lúc nãy nay đã ngã xuống ngay bên mâm pháo, chúng tôi đau xót vô cùng. Nhận được tín hiệu, lực lượng dân quân xã Xuân Liên đã nhanh chóng có mặt để cùng chúng tôi cấp cứu thương binh và khâm liệm các liệt sĩ. Toàn bộ thi hài các anh sau đó được an táng tại khu đồi Bồng Bộng thuộc xã Xuân Liên cũ".
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, tiếng bom đạn rền vang năm nào giờ đã chìm vào quá khứ, nhường chỗ cho màu xanh của cỏ cây và thanh bình của biển cả. Nhưng đối với những người đồng đội còn sống và nhiều gia đình thân nhân, nỗi đau mất đi người thân, mất đi người anh em ruột thịt vẫn như một vết sẹo chưa bao giờ nguôi ngoai theo năm tháng.
Thắp nến tri ân 20 liệt sĩ tại trận địa pháo Bãi Dừa. Ảnh: TTXVN phát
Nửa thế kỷ qua, món nợ ân tình với những người nằm lại lòng đất mẹ luôn là niềm trăn trở khôn nguôi của các cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân Hà Tĩnh. Xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc ấy, một kế hoạch tổng thể nhằm tôn tạo, xây dựng Khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa đã được hiện thực hóa.
Được khởi công từ tháng 6/2025, công trình Khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa giai đoạn 1 đã hoàn thành với tổng kinh phí đầu tư gần 10 tỷ đồng. Nguồn vốn này được huy động từ ngân sách nhà nước kết hợp với nguồn xã hội hóa do các tổ chức, cá nhân và con em quê hương Cổ Đạm đang sinh sống trên mọi miền Tổ quốc phát tâm đóng góp.
Quy hoạch trên diện tích rộng hơn 3.000 m2, khu di tích được xây dựng khang trang với nhiều hạng mục kiến trúc tâm linh, văn hóa đồng bộ gồm: Nhà tưởng niệm, nhà bia đá khắc ghi danh tính 20 liệt sĩ, gác chuông, nhà soạn lễ, hệ thống đường nội bộ, đèn chiếu sáng và các công trình phụ trợ phục vụ khách tham quan.
Các cựu chiến binh và nhân dân thắp hương tưởng nhớ các liệt sĩ tại Khu di tích Bãi Dừa, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: TTXVN phát
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết, đây là địa chỉ thiêng liêng, ghi dấu máu xương và sự hy sinh anh dũng của 20 người con ưu tú vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Việc đầu tư tôn tạo khu di tích không chỉ là trách nhiệm, nghĩa vụ của thế hệ đi sau mà còn là sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ.
Địa phương đang tiếp tục kêu gọi nguồn lực đầu tư cho giai đoạn tiếp theo gồm các hạng mục: Quảng trường trung tâm, hồ sen, hệ thống phù điêu bằng đá tái hiện lịch sử chiến đấu... nhằm hình thành một quần thể di tích hoàn chỉnh, xứng tầm trên tổng diện tích quy hoạch khoảng 10 ha.
Đặc biệt, trong tháng Bảy tri ân này, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Cổ Đạm trang trọng tổ chức Lễ tri ân các liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Trận địa pháo Bãi Dừa. Đây là niềm vui lớn, niềm tự hào và là quả ngọt sau nhiều năm tâm huyết, nỗ lực của cán bộ, nhân dân địa phương nhằm đưa khu di tích trở về đúng với giá trị lịch sử vốn có.
Có mặt tại khu di tích trong những ngày tháng Bảy tri ân, ông Trần Đình Mậu, con trai của liệt sĩ Trần Đình Thìn không giấu những giọt nước mắt xúc động khi chứng kiến nơi cha mình ngã xuống giờ đây đã đổi thay rõ rệt. Bao nhiêu năm qua, gia đình và thân nhân các liệt sĩ khác luôn canh cánh một niềm mong mỏi, đó là nơi cha anh từng chiến đấu và hy sinh được quan tâm, tôn tạo xứng đáng. Hôm nay, tận mắt nhìn thấy khu di tích được xây dựng trang nghiêm, bề thế giữa đất trời, ông vô cùng xúc động. Ông chia sẻ: Xin tri ân Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm chung tay hoàn thành công trình nghĩa tình này. Đây không chỉ là chốn linh thiêng để thân nhân tìm về mà còn là trường học thực tế sinh động giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.
Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh dâng hương tưởng nhớ 20 liệt sĩ đã hi sinh tại Trận địa pháo Bãi Dừa. Ảnh: TTXVN phát
Ngày nay, Bãi Dừa không còn là một địa danh đơn thuần, nơi đây đã trở thành biểu tượng của khúc tráng ca bất tử giữa lòng quê hương Cổ Đạm. Phát huy truyền thống vẻ vang của thế hệ đi trước, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Cổ Đạm hôm nay đang đoàn kết một lòng, ra sức thi đua lao động sản xuất, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp./.
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/khu-di-tich-bai-dua-dia-chi-do-tri-an-20-liet-si-tren-tran-dia-phao-binh-anh-hung-456443.html