Sự ra đời của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử. Đây là hành lang chiến lược quan trọng nhằm khơi thông mọi nguồn lực, đưa khoa học công nghệ và dòng chảy số trở thành động lực chủ chốt giúp đất nước bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo Trung ương) chủ trì buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh”. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN 

Tính bao trùm và tầm nhìn lịch sử của Nghị quyết 57-NQ/TW

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra với tốc độ vũ bão, những động lực tăng trưởng truyền thống dựa trên khai thác tài nguyên hay lao động giá rẻ đã không còn là lợi thế cạnh tranh bền vững. Thực tế chứng minh, các nền kinh tế hàng đầu như Mỹ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc… nhờ tận dụng tối đa sức mạnh của công nghệ để chuyển đổi mô hình kinh tế, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh toàn cầu mà đã đạt được những bước tiến thần kỳ.

Tại Việt Nam, ngay từ Đại hội IV, Đảng ta đã xác định khoa học và công nghệ là một mặt trận cách mạng, là quốc sách hàng đầu. Nhiều quyết sách quan trọng như Nghị quyết 20, Nghị quyết 52, Nghị quyết 36… đã được ban hành, tạo nền tảng cho lĩnh vực này phát triển và đạt được những thành tựu nhất định. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới, kết quả thực hiện vẫn chưa đạt mục tiêu kỳ vọng do cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Đó là những điểm nghẽn về tư duy; cơ chế, chính sách còn thiếu tính đồng bộ; thủ tục hành chính trong nghiên cứu còn rườm rà; nguồn lực tài chính chưa xứng tầm; thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu thử nghiệm và đặc biệt là thị trường khoa học công nghệ chưa đủ mạnh để thương mại hóa hiệu quả các sản phẩm đầu ra.

Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06) chủ trì Phiên họp lần thứ ba năm 2026 của Ban Chỉ đạo. Ảnh: Dương Giang – TTXVN 

Nhấn mạnh tính cấp thiết của việc phải tạo ra bước ngoặt mang tính chiến lược, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ: “Với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta phải coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt. Đây chính là "chìa khóa vàng", là yếu tố sống còn để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nguy cơ tụt hậu, đồng thời hiện thực hóa khát vọng hùng cường và thịnh vượng của dân tộc ta.”.

Để thoát bẫy thu nhập trung bình và vươn mình trở thành quốc gia phát triển, Việt Nam không có con đường nào khác ngoài việc phải đổi mới tư duy, tạo đột phá căn bản trong chiến lược phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đó là lý do Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 nhằm giải quyết triệt để những vướng mắc tồn đọng về thể chế, nguồn lực và tầm nhìn dài hạn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm việc với Ban Chỉ đạo của Quốc hội về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Ban Chỉ đạo chuyển đổi số của Quốc hội. Ảnh: Doãn Tấn – TTXVN 

Đánh giá về tầm vóc của văn kiện này, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định, Nghị quyết 57 không thay thế các Nghị quyết trước đây mà là “Nghị quyết giải phóng tư duy khoa học”, “Nghị quyết để thực hiện các Nghị quyết”, “Nghị quyết của hành động”. Những mệnh đề mang tính xác quyết này cho thấy tính bao trùm và tầm nhìn lịch sử của Nghị quyết trong việc tháo bỏ rào cản, khơi thông nguồn lực, giải phóng năng lực sáng tạo quốc gia. Ý chí chiến lược đó đòi hỏi các cấp, các ngành, các địa phương phải bắt tay vào hành động ngay, nhanh chóng thể chế hóa các chủ trương và ưu tiên bố trí nguồn lực thực thi hiệu quả.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm việc với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia. Ảnh: Xuân Tùng - TTXVN 

Những giải pháp cốt lõi để khơi thông nguồn lực, đón đầu tương lai

Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp đột phá là nhiệm vụ tối quan trọng. Bên cạnh việc thống nhất nhận thức, hoàn thiện thể chế, tái cấu trúc bộ máy, tăng cường hạ tầng và đầu tư có trọng tâm trọng điểm... thì Thể chế (Cơ chế) - Nguồn vốn - Nhân lực chính là bộ “kiềng ba chân” quyết định sự thành bại của toàn bộ hệ sinh thái.

Thông tấn xã Việt Nam ra mắt ấn phẩm thông tin chuyên đề “Công nghệ và Tương lai”, nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là ấn phẩm chuyên đề phát hành hằng tháng, cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và điều hành của Nhà nước trong lĩnh vực khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Ảnh: Lê Đông – TTXVN 

Trong mối quan hệ biện chứng đó, Thể chế đóng vai trò mở đường, kiến tạo hành lang pháp lý thông thoáng, linh hoạt và thiết lập các không gian thử nghiệm chính sách (sandbox) để giải phóng sức sáng tạo. Nguồn vốn là "mạch máu" duy trì, nuôi dưỡng các ý tưởng và dự án nghiên cứu, đặc biệt là nguồn vốn mạo hiểm hỗ trợ giai đoạn khởi nghiệp ban đầu, thời điểm vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhân lực chất lượng cao là chủ thể vận hành, làm chủ công nghệ và sáng tạo giải pháp, vốn được xem là tài sản quý giá nhất của nền kinh tế số.

Hội thảo khoa học Quốc gia: Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số". Ảnh: Hoàng Ngọc - TTXVN

Ba yếu tố này phải vận hành như một hệ sinh thái đồng bộ. Nếu có chính sách và nguồn vốn nhưng thiếu nhân lực chất lượng cao, ý tưởng sẽ không thể triển khai. Có nhân lực giỏi và chính sách cởi mở nhưng thiếu vốn, các phát minh chỉ dừng lại trên mô hình. Ngược lại, nếu sẵn sàng về vốn và nhân lực nhưng thiếu một hành lang pháp lý an toàn, rủi ro pháp lý sẽ ngăn cản việc nhân rộng các giải pháp vào thực tiễn. Việc phát triển cân đối bộ ba yếu tố này luôn là mục tiêu trọng tâm mà các quốc gia hướng tới trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, xét đến cùng, nhân lực vẫn là yếu tố then chốt của then chốt. Bởi lẽ, mọi thể chế tối ưu hay công nghệ tiên tiến đều trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi những con người đủ năng lực vận hành và làm chủ. Để đi nhanh và đi xa, Việt Nam cần những bộ óc kiệt xuất dẫn đường. Do đó, việc xây dựng các đặc khu công nghệ, các không gian sáng tạo có môi trường sống và làm việc vượt trội để thu hút các nhà khoa học Việt kiều, chuyên gia quốc tế là hướng đi mang tính chiến lược.

UBND tỉnh Khánh Hòa và Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) ký kết thỏa thuận hợp tác về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026 - 2030. Ảnh: Xuân Triệu – TTXVN 

Song hành cùng bộ ba vĩ mô “Thể chế - Nguồn vốn - Nhân lực”, sự phối hợp chặt chẽ của bộ ba hành động: Nhà nước kiến tạo phát triển, Nhà khoa học làm chủ công nghệ và Nhà doanh nghiệp làm chủ thị trường – dưới sự định hướng của Nghị quyết 57 – chắc chắn sẽ tạo nên sức mạnh cộng hưởng mạnh mẽ, đưa Việt Nam bứt phá, sớm xác lập vị thế trên bản đồ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn cầu./.

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/khoi-thong-nguon-luc-de-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-chuyen-doi-so-quoc-gia-448214.html