Từ những cánh đồng nhiễm mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long, kỹ sư Hồ Quang Cua đã dành hơn bốn thập niên bền bỉ lai tạo giống lúa chất lượng cao. Thành quả là ST25 - loại gạo từng được vinh danh “ngon nhất thế giới”, trở thành biểu tượng cho hướng đi mới của nông nghiệp Việt Nam: nâng giá trị bằng chất lượng, đổi mới bằng khoa học ứng dụng và phát triển bền vững.

Từ cánh đồng nhiễm mặn đến thương hiệu gạo toàn cầu

Khi nhiều nơi còn ưu tiên tăng sản lượng, kỹ sư Hồ Quang Cua đã cùng cộng sự kiên trì theo đuổi mục tiêu nâng tầm giá trị hạt gạo. Các dòng lúa mang ký hiệu ST (Sóc Trăng) lần lượt ra đời sau hàng trăm tổ hợp lai, qua nhiều mùa vụ sàng lọc và cải tiến. Sau hơn hai thập niên nghiên cứu, dòng lúa ST25 trở thành kết tinh nổi bật nhất: hạt dài, trắng, dẻo, có hương thơm tự nhiên và thích hợp với vùng đất nhiễm mặn.

Kỹ sư Hồ Quang Cua (tháng 4/2026). Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Kỹ sư Hồ Quang Cua (bên phải) cùng cộng sự tỉ mỉ kiểm tra, ghi chép sự phát triển của các dòng lúa ST ngay trên cánh đồng thực nghiệm tại vùng đất Sóc Trăng. Ảnh: Tư liệu

 

Năm 2019, ST25 được vinh danh là “Gạo ngon nhất thế giới”, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành lúa gạo Việt Nam. Thành công ấy khẳng định một tư duy mới: thay vì chạy theo số lượng, Việt Nam có thể chinh phục thị trường quốc tế bằng chất lượng và bản sắc riêng. 

Điểm nổi bật trong cách làm của kỹ sư Hồ Quang Cua là gắn nghiên cứu với thực tiễn đồng ruộng. Ông trực tiếp theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, thường xuyên trao đổi với nông dân để điều chỉnh kỹ thuật canh tác. Với ông, thành công của một giống lúa chỉ trọn vẹn khi người nông dân được hưởng lợi.

Gieo niềm tin cho một nền nông nghiệp bền vững

Đầu năm 2024, mô hình sản xuất lúa an toàn do kỹ sư Hồ Quang Cua xây dựng đã phát triển nhanh chóng. Từ cánh đồng 500 ha ban đầu tại khu vực Ngã Năm, vùng nguyên liệu hiện mở rộng lên khoảng 3.000 ha tại nhiều địa phương, với gần 2.000 hộ nông dân tham gia. Mỗi năm, vùng này cung cấp khoảng 18.000 tấn lúa an toàn cho thị trường.

Niềm vui rạng rỡ của "cha đẻ" gạo ST25 và bên bông lúa chín vàng. Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Niềm vui rạng rỡ của "cha đẻ" gạo ST25 và những người nông dân miền Tây Nam Bộ bên bông lúa chín vàng.
Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Niềm vui rạng rỡ của "cha đẻ" gạo ST25 và những người nông dân miền Tây Nam Bộ bên bông lúa chín vàng.
Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

 

Theo thực tế sản xuất, năng suất ST25 ổn định ở mức khoảng 6 tấn/ha, giá bán cao hơn từ 2.000 - 3.000 đồng/kg so với lúa thường. Quan trọng hơn, mô hình giúp giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng đất và hạn chế sử dụng hóa chất.

Kỹ sư Hồ Quang Cua nhấn mạnh: “Chuyển đổi canh tác không thể áp dụng cứng nhắc. Tôi chọn cách tiếp cận linh hoạt, xây dựng niềm tin với nông dân qua những chuyến thăm đồng, trao đổi trực tiếp và quá trình chuyển giao kỹ thuật từng bước”.

Đằng sau thương hiệu gạo ngon nhất thế giới là sự tỉ mỉ, bền bỉ của người kỹ sư già dành trọn đời mình để nâng tầm và bảo vệ giá trị cho từng hạt ngọc Việt. Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Công nhân vận hành dây chuyền đóng gói sản phẩm tại nhà máy sản xuất gạo ST25 mang thương hiệu chính gốc “Gạo Ông Cua” ở vùng đất Sóc Trăng. Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Công nhân vận hành dây chuyền đóng gói sản phẩm tại nhà máy sản xuất gạo ST25 mang thương hiệu chính gốc “Gạo Ông Cua” ở vùng đất Sóc Trăng. Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam

Sau thành công quốc tế, ST25 cũng bước vào giai đoạn mới với những thách thức trong việc xây dựng, bảo vệ và khẳng định vị thế thương hiệu trên thị trường. Để bảo vệ uy tín, ông xây dựng nhãn hiệu “Gạo Ông Cua ST25”, được bảo hộ tại nhiều thị trường quốc tế. Với ông, chất lượng ổn định chính là cách tốt nhất để giữ niềm tin người tiêu dùng.

Đại diện Ban tổ chức cuộc thi Gạo ngon nhất thế giới trao cúp vinh danh giống lúa ST25 cho kỹ sư Hồ Quang Cua và nhóm tác giả. Ảnh: Tư liệu

Ở tuổi ngoài 70, kỹ sư Hồ Quang Cua vẫn đều đặn có mặt trên đồng ruộng. Hành trình của ông là minh chứng cho sức mạnh của khoa học ứng dụng và sự bền bỉ của một người dành trọn đời cho hạt gạo Việt, để từ những cánh đồng miền Tây Nam Bộ, hương vị Việt Nam tiếp tục vươn xa trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu./.

Bài: Lê Minh - Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam và Tư liệu

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/ho-quang-cua-nguoi-gieo-hat-gao-viet-ra-the-gioi-451685.html