Hơn nửa thế kỷ qua, những chiếc lồng đèn giấy kiếng ở Phú Bình vẫn được làm từ tre, nan nứa bằng đôi tay người thợ. Giữa thị trường ngày càng nhiều loại lồng đèn điện tử, những người gắn bó với nghề vẫn duy trì cách làm thủ công, giữ lại một phần ký ức Trung thu truyền thống giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh.

Một số mẫu đèn lồng truyền thống đặc sắc. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Một số mẫu đèn lồng truyền thống đặc sắc. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Nghề làm lồng đèn Phú Bình hình thành từ khoảng năm 1954, do những người thợ từ Nam Định mang vào Sài Gòn rồi truyền lại cho các thế hệ sau. Có thời điểm, hàng trăm hộ dân trong khu vực cùng làm lồng đèn, sản phẩm được đưa đi nhiều tỉnh, thành mỗi dịp Trung thu.

Trong số những gia đình còn gắn bó với nghề có gia đình ông Nguyễn Trọng Thành, 59 tuổi. Ông Thành học nghề từ cha mẹ khi còn nhỏ và tiếp tục làm đèn đến nay. Với ông, nhiều công đoạn làm đèn đã trở thành công việc quen thuộc sau hàng chục năm gắn bó.

Một chiếc lồng đèn hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn, từ chọn và xử lý tre, chẻ, vót nan đến uốn khung, cố định các mối nối, dán giấy kiếng, vẽ, trang trí và lắp đèn. Trong đó, tạo khung là một trong những khâu quan trọng, bởi chỉ cần các nan không đều hoặc mối nối không chắc, chiếc đèn sẽ mất cân đối.

Cứ mỗi dịp Trung Thu về, những hộ làm đèn lồng truyền thống tại xóm đạo Phú Bình lại tất bật với những đơn hàng để giao kịp cho khách hàng. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

 

Từ những thanh tre, nan nứa thô mộc, người thợ tạo thành nhiều hình dáng quen thuộc như cá, thỏ, ngôi sao hay các nhân vật dành cho trẻ em. Sau khi dán giấy kiếng, chiếc đèn được lắp nguồn sáng, tạo nên những mảng màu đặc trưng của lồng đèn truyền thống.

Ông Nguyễn Trọng Thành cho biết nghề này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Mỗi công đoạn đều cần kinh nghiệm, từ xử lý nan, uốn khung đến dán giấy sao cho phẳng và đều. Theo ông, muốn nghề tồn tại phải tiếp tục sáng tạo, thay đổi mẫu mã để phù hợp với nhu cầu của người sử dụng.

Ông Nguyễn Trọng Thành tâm sự: “Nghề làm đèn lồng đòi hỏi người thợ phải thật sự tâm huyết, yêu thích mới làm được. Các công đoạn làm đèn lồng hết sức tỉ mỉ, người thợ cần sự khéo léo, tinh tế khi gia công”. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

 

Thách thức lớn đối với nghề làm lồng đèn thủ công hiện nay là sự cạnh tranh của các sản phẩm điện tử với mẫu mã phong phú, âm thanh và ánh sáng bắt mắt. Trong khi đó, lồng đèn thủ công cần nhiều thời gian và công sức nhưng giá bán không cao. Số hộ còn làm nghề vì thế ngày càng ít.

Việc tìm người trẻ tiếp nối cũng là một bài toán khó. Những kỹ thuật tưởng chừng đơn giản như chẻ nan, vót tre, uốn khung hay dán giấy đều cần thời gian thực hành và được truyền lại từ những người có kinh nghiệm. Không ít người trẻ chọn công việc khác ổn định hơn thay vì theo nghề gia đình.

Một số mẫu đèn lồng truyền thống đặc sắc. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Một số mẫu đèn lồng truyền thống đặc sắc. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Dẫu vậy, mỗi mùa Trung thu về, những căn nhà làm đèn ở Phú Bình lại trở nên rực rỡ với những khung tre và lớp giấy kiếng đủ màu. Người thợ vẫn ngồi bên bàn làm việc, lần lượt hoàn thiện từng chiếc đèn theo cách mà nhiều thế hệ trước đã làm.

Mỗi năm đến dịp gần Trung Thu, xóm đạo đèn lồng Phú Bình, phường Hòa Bình, Thành phố Hồ Chí Minh lại khoác lên mình tấm áo mới với muôn vàn màu sắc rực rỡ. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Một số mẫu đèn lồng truyền thống đặc sắc. Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

Lồng đèn thủ công có thể không còn phổ biến như trước, nhưng nghề làm đèn ở Phú Bình vẫn tồn tại bằng sự gắn bó của những gia đình còn giữ nghề. Mỗi chiếc đèn hoàn thành không chỉ là một sản phẩm phục vụ mùa Trung thu, mà còn lưu giữ những kỹ thuật thủ công và ký ức về một nghề từng gắn với đời sống của nhiều gia đình nơi đây./.

Bài và ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/giu-nghe-lam-long-den-truyen-thong-o-thanh-pho-ho-chi-minh-467974.html