Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về tăng trưởng kinh tế, nâng cao vị thế và uy tín quốc tế. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn đối mặt với nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” khi các lợi thế về lao động giá rẻ và chi phí đầu vào dần suy giảm, trong khi sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế còn hạn chế trước những biến động bên ngoài. Bên cạnh đó, nhiều chỉ số liên quan đến thể chế, quản trị nhà nước, chất lượng điều hành, kết cấu hạ tầng và năng lực cạnh tranh vẫn ở mức thấp hoặc cải thiện chậm. Điều này cho thấy thể chế tiếp tục là “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”, giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả thực hiện các mục tiêu phát triển.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cho biết thêm, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định ba đột phá chiến lược gồm thể chế và thực thi, nguồn nhân lực và hạ tầng là những đòn bẩy quan trọng để đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới. Trong đó, nhiều chủ trương mới đã được triển khai như đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách tổ chức bộ máy và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức từ biến động kinh tế thế giới, xu hướng bảo hộ thương mại, áp lực đầu tư công và những bất cập trong tổ chức thực thi chính sách. Vì vậy, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, nâng cao hiệu quả thực thi và tăng tính đồng bộ giữa ba đột phá chiến lược để tạo động lực phát triển trong giai đoạn tới.

Phân tích về yêu cầu hoàn thiện thể chế trong bối cảnh mới, Giáo sư, Tiến sĩ Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, điểm mới trong tư duy phát triển hiện nay là không xem thể chế như những quy định riêng lẻ, mà đặt trong một hệ thống có sự liên kết giữa pháp luật, kinh tế, xã hội, quản trị và các thể chế mới như thể chế số, thể chế đổi mới sáng tạo. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Võ Khánh Vinh, yêu cầu quan trọng là chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển hiện đại, từ cách tiếp cận phân tán sang tích hợp, liên thông; lấy kết quả, tính minh bạch và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Trong hệ thống đó, pháp luật giữ vai trò trung tâm, vừa cụ thể hóa chủ trương phát triển, vừa tạo môi trường ổn định, có tính dự báo để khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Liên quan đến đổi mới tư duy pháp luật, Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khoá XIII cho rằng, đây là “đột phá của đột phá” trong quá trình triển khai ba đột phá chiến lược hiện nay. Nếu pháp luật vẫn chủ yếu theo hướng quản lý, kiểm soát thì khó tạo được dư địa cho đổi mới sáng tạo và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Từ thực tiễn đó, Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Lý đề xuất cần chuyển mạnh từ mô hình “pháp luật quản lý” sang “pháp luật kiến tạo phát triển”, đồng thời đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng đồng bộ, ổn định và có tính dự báo cao hơn. Ngoài ra việc cải cách pháp luật hiện nay không chỉ là sửa đổi từng quy định riêng lẻ mà cần được đặt trong tổng thể tái cấu trúc nền tảng thể chế phát triển.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu tập trung phân tích những điểm nghẽn trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách hiện nay như sự chồng chéo của hệ thống pháp luật, phân cấp chưa đi đôi với phân quyền thực chất, cơ chế phối hợp còn thiếu đồng bộ và tâm lý e ngại trách nhiệm trong một bộ phận cán bộ thực thi... Các ý kiến cho rằng cùng với hoàn thiện thể chế, cần nâng cao năng lực thực thi ở các cấp, các ngành; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số trong quản trị nhà nước, xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đồng thời khơi thông các nguồn lực cho phát triển, tạo điều kiện thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo và hình thành các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế./.