*Để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại

Từ thực tiễn hoạt động nghệ thuật, nhiều văn nghệ sĩ Đà Nẵng cho rằng, bảo tồn văn hóa trong giai đoạn mới cần đi cùng đổi mới phương thức sáng tạo và tiếp cận công chúng.

Tại buổi gặp mặt, giao lưu nữ văn nghệ sĩ thành phố Đà Nẵng năm 2026 chủ đề “Nữ giới và sáng tạo: Bản lĩnh - Khát vọng - Cống hiến”, các nữ văn nghệ sĩ thuộc nhiều lĩnh vực tập trung trao đổi về đổi mới sáng tạo, gìn giữ bản sắc và khả năng thích ứng trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Thị Minh Hải cho biết, từ những khó khăn của sân khấu trong giai đoạn dịch COVID-19, các nghệ sĩ đã thử nghiệm ghi hình, phát trực tiếp chương trình trên nền tảng số được người dân hào hứng đón nhận. Sau đó, nghệ thuật tuồng tiếp tục được đưa vào trường học, xuống phố, phục vụ khách du lịch và tham gia giao lưu quốc tế. Theo Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Thị Minh Hải, đổi mới không có nghĩa là thay đổi bản chất của tuồng mà cần đổi mới cách kể, cách tiếp cận khán giả và không gian biểu diễn để nghệ thuật truyền thống tiếp tục có sức sống.

Ở góc nhìn sáng tạo, biên đạo múa Phan Thục Linh cho rằng, không nên đặt truyền thống và hiện đại thành hai phía đối lập. Một giá trị cũ khi được nhìn bằng góc nhìn mới, cảm xúc mới và cách biểu đạt mới vẫn có thể tạo ra sức sống đương đại. Điều quan trọng với người nghệ sĩ là vượt qua giới hạn của chính mình để tìm được cách thể hiện mới mà không đánh mất chiều sâu văn hóa.

Từ góc độ nghiên cứu và giáo dục, Tiến sĩ Hoàng Thị Mai Sa, giảng viên Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng cho rằng, muốn di sản thực sự đến với giới trẻ không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin. Người trẻ cần được nghe, giải thích, trực tiếp xem và trải nghiệm nghệ thuật. Theo chị, giới trẻ không thờ ơ với di sản, vấn đề là cần tạo ra nhiều hơn những cơ hội để họ tiếp xúc, hiểu và sau đó có thể diễn đạt các giá trị truyền thống bằng cách nhìn của thế hệ trẻ.

Những đề xuất này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn học, nghệ thuật, bảo tồn các loại hình nghệ thuật truyền thống, tăng cường giáo dục nghệ thuật và giáo dục di sản, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa và các không gian sáng tạo.

Thực tế tại Hội An cho thấy, việc kết nối di sản với sáng tạo đã bắt đầu được triển khai bằng những hoạt động cụ thể như, Tuần lễ Sáng tạo Hội An 2026 chủ đề “Hành trình chạm Di sản, chạm Sáng tạo”, diễn ra từ ngày 28/8 đến 2/9, là một trong những hoạt động trọng điểm trong kế hoạch triển khai nhiệm vụ Đô thị Di sản Sáng tạo Hội An giai đoạn 2026-2027, định hướng đến năm 2030. Chương trình kết nối di sản, nghề thủ công và nghệ thuật dân gian với thiết kế, công nghệ, giáo dục, thị trường và các thực hành sáng tạo đương đại.

Trong khuôn khổ tuần lễ, gần 20 hoạt động được tổ chức dưới nhiều hình thức như, tọa đàm, tập huấn, triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu sản phẩm, trải nghiệm công nghệ và hoạt động cộng đồng. Chương trình công bố bản đồ số “Các không gian nghệ thuật và sáng tạo Hội An”; chuỗi tọa đàm “Nghệ cả Làng”; chương trình “Làng nghề lên số”, hướng dẫn nghệ nhân và người trẻ kỹ năng xây dựng nội dung trên mạng xã hội, chụp ảnh sản phẩm, vận hành gian hàng trên nền tảng thương mại điện tử; đồng thời ứng dụng GPS, mã QR và trí tuệ nhân tạo trong trải nghiệm di sản.

Các không gian “Chạm truyền thống”, “Chạm sáng tạo” cũng tạo điều kiện để nghệ nhân, nghệ sĩ, doanh nghiệp và người trẻ giới thiệu các sản phẩm lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa địa phương. Qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn trong không gian tĩnh mà từng bước được đưa vào giáo dục, thiết kế, công nghệ, thương mại và trải nghiệm du lịch; mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và tạo thêm giá trị từ nền tảng văn hóa truyền thống.

*Từ sáng tạo cá nhân đến hệ sinh thái văn hóa

Quang cảnh chương trình giao lưu. Ảnh: Trần Lê Lâm - TTXVN

Cùng với cơ hội, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những thách thức mới đối với bảo tồn và phổ biến văn hóa.

Tiến sĩ Hoàng Thị Mai Sa cho rằng, AI có thể hỗ trợ đưa di sản đến gần công chúng bằng hình ảnh, âm thanh và sản phẩm số. Tuy nhiên, công nghệ cũng có thể tạo ra những hình ảnh, động tác hoặc âm thanh mô phỏng nghệ thuật truyền thống nhưng chưa chính xác. Vì vậy, các sản phẩm sử dụng AI trong giới thiệu, giáo dục di sản cần có sự tham gia thẩm định của nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và chuyên gia.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển đổi số văn hóa không chỉ là số hóa nhiều hơn mà phải số hóa đúng, có kiểm chứng và bảo đảm tính xác thực của di sản.

Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng cho rằng, sau hợp nhất, thành phố có một không gian sáng tạo rộng lớn hơn, từ đô thị, nông thôn, miền núi, vùng biển đến những lớp trầm tích văn hóa xứ Quảng. Đây là nguồn chất liệu phong phú để văn nghệ sĩ khai thác, sáng tạo những tác phẩm mới.

Theo ông Nguyễn Nho Khiêm, công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới để sáng tạo và tiếp cận công chúng nhưng công nghệ chỉ là công cụ. Giá trị của tác phẩm vẫn nằm ở vốn sống, tư duy, cảm xúc và trách nhiệm của người nghệ sĩ. Ông Nguyễn Nho Khiêm đề xuất, thành phố cũng cần tạo thêm các không gian gặp gỡ, trao đổi nghề nghiệp, giới thiệu tác phẩm và hỗ trợ tài năng trẻ để tạo sự tiếp nối giữa các thế hệ văn nghệ sĩ.

Từ góc độ phát triển du lịch, việc đưa di sản vào dòng chảy sáng tạo còn mở ra khả năng tạo thêm giá trị cho điểm đến. Một điểm đến chất lượng cao không chỉ dựa vào giao thông và hệ thống lưu trú mà còn cần chuỗi trải nghiệm gồm văn hóa, biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực, mua sắm, làng nghề, các hoạt động ban đêm và những sản phẩm sáng tạo đặc trưng. Khi các lớp trải nghiệm này được kết nối, khách có thêm lý do để ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại; giá trị du lịch cũng được lan tỏa đến doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng.

Đây cũng là hướng phù hợp với không gian du lịch mới của Đà Nẵng, nơi biển, đô thị, Hội An, Mỹ Sơn, làng nghề, miền núi, nông nghiệp và cộng đồng có thể được tổ chức thành chuỗi trải nghiệm liên hoàn. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng số lượng khách hoặc giá thấp, điểm đến cần tạo khác biệt bằng chất lượng trải nghiệm, sản phẩm có bản sắc và giá trị gia tăng cao hơn.

Vì vậy, hiệu quả của công nghiệp văn hóa không nên chỉ được nhìn qua số lượng sự kiện hay tác phẩm mà còn cần tính đến khả năng hình thành sản phẩm có thể thương mại hóa, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu, tạo việc làm và gia tăng giá trị cho cộng đồng địa phương. Với Hội An, Mỹ Sơn, tuồng, bài chòi, các làng nghề, nhiếp ảnh, mỹ thuật và âm nhạc, Đà Nẵng có nguồn chất liệu khá phong phú để phát triển những sản phẩm văn hóa gắn với du lịch trải nghiệm, thiết kế, công nghệ và thị trường.

Từ thực tế đó, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW tại Đà Nẵng đặt ra yêu cầu chuyển từ những hoạt động sáng tạo riêng lẻ sang hình thành hệ sinh thái kết nối giữa nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, trường học, di sản, công nghệ, doanh nghiệp, du lịch và thị trường.

Một số hướng có thể tiếp tục được đẩy mạnh là đưa nghệ thuật truyền thống và giáo dục di sản vào trường học; tạo thêm không gian sáng tạo cho nghệ sĩ, người trẻ; hỗ trợ thử nghiệm những sản phẩm văn hóa mới; xây dựng dữ liệu và sản phẩm số có kiểm chứng; đồng thời tăng cường kết nối giữa văn hóa với du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Từ ý kiến của Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Thị Minh Hải, biên đạo múa Phạm Thùy Linh, Tiến sĩ Hoàng Thị Mai Sa và nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm, điểm gặp nhau là yêu cầu đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc, đưa di sản đến gần thế hệ trẻ và tạo môi trường để sáng tạo tiếp tục được trao truyền.

Khi những định hướng của Nghị quyết 80-NQ/TW được chuyển thành giáo dục di sản, chuyển đổi số có kiểm chứng, hỗ trợ tài năng trẻ, không gian sáng tạo và những sản phẩm văn hóa có khả năng đi vào thị trường, văn hóa sẽ không chỉ được gìn giữ như một giá trị của quá khứ mà có thể trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần nâng chất lượng trải nghiệm du lịch, tạo giá trị kinh tế, tăng sức mạnh mềm cho Đà Nẵng trong giai đoạn phát triển mới./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/dua-di-san-vao-dong-chay-sang-tao-moi-472524.html