Ngày 28/7, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách” nhằm trao đổi các vấn đề lý luận, thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các định hướng, giải pháp kiến tạo không gian phát triển phục vụ quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Sự kiện có đại diện các Ban, bộ, ngành Trung ương, cơ quan nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế, cơ quan ngoại giao tại Việt Nam cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế tham dự.
Tạo thêm dư địa, động lực và năng lực phát triển mới
PGS. TS. Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, yêu cầu mở rộng, tổ chức lại và quản trị hiệu quả không gian phát triển đã được Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra như một nhiệm vụ chiến lược nhằm tạo thêm dư địa, động lực và năng lực phát triển mới cho đất nước. Theo đó, việc đổi mới tư duy về không gian phát triển cần được nhìn nhận theo hướng rộng, linh hoạt và tích hợp, không chỉ giới hạn ở vùng lãnh thổ hay địa giới hành chính mà còn bao gồm không gian kinh tế - xã hội, thể chế, biển, số, dữ liệu, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, văn hóa và hợp tác quốc tế.
Giá trị của mỗi không gian phát triển là khả năng kết nối, tổ chức các dòng vận động và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, cơ hội phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện mới để tái cấu trúc không gian phát triển. Tuy nhiên, quy mô hành chính lớn hơn không tự động trở thành động lực tăng trưởng nếu quy hoạch còn chia cắt, dữ liệu chưa liên thông, đầu tư phân tán, liên kết vùng thiếu cơ chế thực chất và tư duy quản lý vẫn bị giới hạn bởi địa giới hành chính. Do đó, cần chuyển từ tư duy phát triển theo từng địa phương sang tư duy phát triển trong một hệ thống quốc gia thống nhất, có sự phân công, liên kết và bổ trợ lẫn nhau. Mỗi địa phương cần xác định rõ chức năng, lợi thế so sánh, sản phẩm chủ lực và vị trí trong các chuỗi giá trị, hành lang kinh tế, mạng lưới đô thị, hệ sinh thái quốc gia, khu vực và toàn cầu. Cùng với đó, mô hình tăng trưởng cần chuyển từ dựa nhiều vào đất đai, lao động và vốn sang dựa vào tri thức, công nghệ, dữ liệu, văn hóa và chất lượng thể chế. Việc khai thác không gian biển, không gian số, không gian ngầm và không gian tầm thấp phải gắn với năng lực khoa học - công nghệ, hệ thống tiêu chuẩn, hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực phù hợp và cơ chế thị trường minh bạch.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ quản lý từng phần sang quản trị các luồng di chuyển của con người, hàng hóa, vốn, dữ liệu, năng lượng, tri thức và rủi ro. Quản trị không gian phải dựa trên dữ liệu, nâng cao năng lực điều phối liên ngành, liên vùng, kết hợp vai trò định hướng chiến lược của Trung ương với phân cấp, phân quyền rõ ràng và trách nhiệm giải trình của địa phương. Quy hoạch trong giai đoạn mới phải trở thành công cụ tổ chức tương lai, có khả năng cập nhật theo dữ liệu, kiểm nghiệm qua các kịch bản và điều chỉnh trước những biến động lớn.
PGS. TS. Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đáng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, yêu cầu hiện nay không chỉ là khai thác hiệu quả các nguồn lực và không gian sẵn có, mà phải chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới, tạo ra giá trị mới, năng suất cao hơn và năng lực cạnh tranh lớn hơn. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò đặc biệt trong quá trình này. Điều đất nước cần không chỉ là nhiều dự án, khu công nghiệp hoặc nguồn vốn, mà quan trọng hơn là tạo ra môi trường để tri thức, công nghệ và sáng tạo trở thành nguồn lực trực tiếp của tăng trưởng. Trong kỷ nguyên số, không gian phát triển không còn được đo chủ yếu bằng diện tích hay nguồn lực vật chất, mà bằng khả năng tạo ra giá trị mới từ tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khoa học và công nghệ đang trực tiếp kiến tạo những không gian phát triển mới như không gian dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu mở, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và các lĩnh vực công nghệ chiến lược gồm bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử.
Làm chủ các công nghệ chiến lược
Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển, Việt Nam cần xây dựng đồng bộ năng lực kiến tạo thể chế; làm chủ các công nghệ chiến lược; tổ chức hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; hình thành lực lượng sản xuất chất lượng mới; đồng thời đào tạo, thu hút và kết nối đội ngũ nhân tài trong nước và quốc tế.
GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương báo cáo đề dẫn Hội thảo. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhận định, vấn đề đặt ra hiện nay là phải làm rõ cách thức tổ chức thực hiện, từ quy hoạch, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên, huy động và phân bổ nguồn lực đến xác định trách nhiệm và các chỉ tiêu đánh giá kết quả. Sau 40 năm Đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã bộc lộ những giới hạn. Việt Nam cần chuyển từ “bản đồ hành chính” sang “bản đồ phát triển”; từ quản lý các địa bàn riêng lẻ sang quản trị mạng lưới, hành lang và hệ sinh thái liên kết; từ khai thác không gian hiện hữu sang chủ động kiến tạo các không gian mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, các không gian hiện hữu như vùng lãnh thổ, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế, không gian văn hóa - xã hội, ngành và chuỗi giá trị cần được tái cấu trúc, nâng cấp và kết nối hiệu quả hơn. Việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi đôi với tổ chức lại chức năng, nguồn lực và các mối liên kết phát triển.
Đối với các không gian mới như không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian thử nghiệm thể chế và đổi mới sáng tạo, cần sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu, khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế thử nghiệm và phương thức quản trị phù hợp. Việc mở rộng không gian phát triển phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh kinh tế, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước và sinh thái. Đồng thời, cần lựa chọn một số địa phương, đô thị hạt nhân đủ điều kiện để thí điểm các mô hình như kinh tế tầm thấp, phát triển không gian ngầm, kinh tế biển xanh, bản sao số, hành lang kinh tế tích hợp và cơ chế điều phối liên vùng.
Đại sứ Marco Della Seta, Đại sứ Cộng hòa Italy tại Việt Nam, phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Đại sứ Cộng hòa Italy tại Việt Nam Marco Della Seta cho biết, giáo dục và nghiên cứu là những lĩnh vực hợp tác nổi bật trong quan hệ giữa Italy và Việt Nam. Hiện hai nước đang triển khai khoảng 60 dự án nghiên cứu chung và có 150 thỏa thuận hợp tác giữa các trường đại học. Italy sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, chuyên môn, tiếp tục tăng cường hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong nghiên cứu, đào tạo, nâng cao năng lực, trao đổi học giả và đối thoại chính sách, góp phần hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam.
Các ý kiến, đề xuất tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác tham mưu, hoạch định và triển khai các chủ trương, chính sách về không gian phát triển của Việt Nam./.
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/dinh-hinh-khong-gian-phat-trien-cua-viet-nam-trong-ky-nguyen-moi-459110.html