Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn tiếp tục trên nhiều địa bàn. Từ những dấu tích còn lại nơi chiến trường, hồ sơ và kỷ vật được lưu giữ qua nhiều thập kỷ, đến thông tin do thân nhân cung cấp và kết quả phân tích ADN trong phòng xét nghiệm, mỗi manh mối đều có thể mở ra cơ hội tìm lại tên tuổi cho người đã hy sinh. Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang kết nối những nỗ lực ấy trong một hành trình tri ân rộng lớn.

Tại Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, số 165 Xã Đàn, phường Đống Đa, thành phố Hà Nội, bộ phận tiếp thân nhân liệt sĩ thuộc Chương trình “Đi tìm đồng đội” trở thành nơi tiếp nhận những thông tin, hồ sơ, kỷ vật và ký ức được gửi đến từ thân nhân, cựu chiến binh và các nhân chứng. Mỗi cuộc gặp, cuộc gọi hay tập tài liệu được trao lại đều có thể bổ sung một đầu mối cho công tác tìm kiếm. Đó có thể là tên một địa danh cũ, vị trí chôn cất được người đồng đội nhớ lại, một bức ảnh đã phai màu hay những thông tin về đơn vị, thời gian chiến đấu của người đã hy sinh.

Từ những thông tin ấy, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để rà soát, đối chiếu với hồ sơ và dữ liệu hiện có. Tổng đài 500 ngày đêm cũng trở thành cầu nối giữa lực lượng làm nhiệm vụ với các gia đình đang tìm kiếm phần mộ người thân. Theo thông tin của Chính phủ, từ ngày 15/6 đến hết ngày 28/8/2026, tổng đài đã tiếp nhận khoảng 40.000 cuộc gọi, trong đó hơn 13.000 cuộc gọi từ thân nhân có nhu cầu tìm kiếm phần mộ và khoảng 1.800 cuộc gọi cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ. Những con số ấy cho thấy nguồn thông tin từ nhân dân vẫn còn rất lớn, đồng thời phản ánh sự mong mỏi của nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi.

Một nguồn tư liệu quan trọng khác được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III là hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B. Những giấy tờ cá nhân, lý lịch, đơn tình nguyện, thư từ, sổ ghi chép và vật dụng gắn với cuộc đời người cán bộ từng vào chiến trường không chỉ lưu giữ dấu ấn lịch sử mà còn có thể cung cấp thông tin phục vụ quá trình xác minh. Mỗi hồ sơ là một phần cuộc đời, mỗi kỷ vật gắn với một con người cụ thể. Việc bảo quản, tra cứu và khai thác những tư liệu này góp phần nối thông tin trong quá khứ với các hoạt động tìm kiếm ở hiện tại.

Tuy nhiên, hành trình tìm lại danh tính không chỉ diễn ra trong kho lưu trữ hay tại các cơ quan tiếp nhận thông tin. Ở những nghĩa trang liệt sĩ, công việc lấy mẫu ADN được triển khai đối với các phần mộ chưa xác định được danh tính. Tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội, các lực lượng tiến hành khai quật, thu thập mẫu và ghi nhận thông tin theo quy trình chuyên môn. Từng phần hài cốt được xử lý cẩn trọng, mẫu sau khi lấy được bảo quản, mã hóa và chuyển đi giám định. Công việc đòi hỏi sự chính xác trong từng thao tác, bởi mỗi mẫu đều gắn với một trường hợp cần được xác minh.

Ở đây, mục tiêu không chỉ là thu thập mẫu mà còn phải bảo đảm khả năng đối chiếu, truy xuất thông tin trong các bước tiếp theo. Kết quả ADN có thể giúp xác định quan hệ huyết thống giữa mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm của thân nhân, nhưng quá trình này còn phụ thuộc vào chất lượng mẫu, dữ liệu đối sánh và những điều kiện chuyên môn cụ thể. Khi kết quả chưa đủ căn cứ, hồ sơ, di vật, thông tin nhân chứng và dữ liệu lịch sử tiếp tục đóng vai trò quan trọng.

Tại Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang, nơi từng diễn ra những trận chiến đấu ác liệt bảo vệ biên giới phía Bắc, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Địa hình núi cao, hiểm trở, dấu tích chiến trường biến đổi theo thời gian và nguy cơ bom mìn, vật nổ còn sót lại khiến mỗi đợt khảo sát, tìm kiếm phải được chuẩn bị kỹ lưỡng. Các lực lượng vừa rà phá vật nổ, bảo đảm an toàn, vừa xác minh thông tin, khoanh vùng và tìm kiếm tại những địa điểm có căn cứ về nơi liệt sĩ hy sinh, an táng.

Sau nhiều thập kỷ, có những vị trí chỉ còn được xác định qua lời kể của đồng đội, sơ đồ cũ hoặc những dấu mốc không còn nguyên vẹn. Việc đối chiếu thông tin giữa nhân chứng, hồ sơ và thực địa vì thế có ý nghĩa đặc biệt. Mỗi dấu tích được phát hiện có thể mở thêm hướng tìm kiếm, nhưng cũng đòi hỏi quá trình kiểm tra, xác minh thận trọng để bảo đảm tính chính xác.

Từ hiện trường tìm kiếm đến phòng xét nghiệm là một chặng đường khác của chiến dịch. Ngày 11/9/2026, máy bay quân sự CASA-295 vận chuyển 13.563 mẫu hài cốt liệt sĩ từ sân bay Tân Sơn Nhất ra sân bay Gia Lâm, Hà Nội. Các mẫu được đóng trong 144 thùng chuyên dụng, bàn giao cho các cơ quan chuyên môn để phục vụ giám định ADN. Trong đó, 3.625 mẫu của tỉnh Lâm Đồng được chuyển đến Viện Pháp y Quân đội; các mẫu của Đồng Nai và Tây Ninh được chuyển giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Tại Viện Pháp y Quân đội, các mẫu được tiếp nhận, bảo quản và xử lý theo quy trình chuyên môn. Công việc diễn ra trong điều kiện đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và khả năng kiểm soát nghiêm ngặt từng công đoạn. Từ khâu kiểm tra thông tin, mã hóa, bảo quản đến tách chiết và phân tích ADN, mỗi bước đều ảnh hưởng đến khả năng thu được dữ liệu có giá trị phục vụ xác định danh tính. Với những mẫu đã trải qua thời gian dài trong điều kiện môi trường khắc nghiệt, việc phân tích càng đặt ra nhiều thách thức.

Giám định ADN là một công cụ quan trọng, nhưng không phải con đường duy nhất để xác định danh tính liệt sĩ. Có những trường hợp cần kết hợp kết quả khoa học với hồ sơ, di vật, thông tin về đơn vị và hoàn cảnh hy sinh. Bởi vậy, hiệu quả của chiến dịch phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các lực lượng tìm kiếm, cơ quan lưu trữ, đơn vị tiếp nhận thông tin, cơ sở giám định và chính các gia đình liệt sĩ.

Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Những mục tiêu về tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu và giám định ADN đặt ra khối lượng công việc lớn, cần sự tham gia đồng bộ của nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương. Nhưng phía sau những con số là những con người đã hy sinh, những gia đình vẫn mong tìm được phần mộ người thân và những đồng đội chưa nguôi ký ức về người đã nằm lại chiến trường.

Từ cuộc gọi của một thân nhân, trang hồ sơ được mở lại, dấu tích được tìm thấy trên núi cao đến mẫu sinh phẩm được phân tích trong phòng xét nghiệm, mỗi công đoạn đều góp phần nối dài hành trình ấy. Không phải mọi trường hợp đều có thể sớm xác định được danh tính, nhưng mỗi thông tin được xác minh, mỗi mẫu được giám định và mỗi hài cốt được tìm thấy đều đưa công việc tri ân tiến thêm một bước.

500 ngày đêm không chỉ là một mốc thời gian của chiến dịch. Đó còn là hành trình nối những ký ức chưa phai với nỗ lực của hiện tại, để những người đã hy sinh vì Tổ quốc có thêm cơ hội được gọi đúng tên, được trở về với quê hương và gia đình./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-tuc/chien-dich-500-ngay-dem-–-vi-nhung-nguoi-hung-chua-duoc-goi-ten-474305.html