Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam hiện đại đã được tổ chức trên phạm vi cả nước để bầu ra Quốc hội khóa I. Lần đầu tiên, mọi công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính, tôn giáo hay địa vị xã hội, đều có quyền tham gia bỏ phiếu theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu.
Hình ảnh về những ngày đầu của Quốc hội Việt Nam. Ảnh tư liệu
Đối với một quốc gia vừa giành độc lập, sự kiện này không chỉ là một cuộc bầu cử mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ rằng quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.
Gắn liền với sự kiện lịch sử ấy là chiếc hòm phiếu của người dân xã Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị). Hiện vật hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Du khách tìm hiểu về ngày Tổng tuyển cử năm 1946. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
* "Chứng nhân" giản dị của lịch sử
Thoạt nhìn, chiếc hòm phiếu không có vẻ ngoài đặc biệt. Đó chỉ là một chiếc hòm gỗ hình chữ nhật, để mộc, dài 37 cm, rộng 20,5 cm và cao 22 cm. Theo tư liệu bảo tàng, chiếc hòm này vốn được người dân địa phương sử dụng để cất giữ tiền bạc và đồ dùng quý trong gia đình, sau đó được tận dụng làm hòm phiếu trong ngày bầu cử do điều kiện vật chất khi ấy còn rất thiếu thốn.
Hòm phiếu bầu cử Quốc hội khóa I năm 1946 - hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia trong chuyên đề “Mùa Xuân - Khởi nguồn thắng lợi”. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Sự giản dị của hiện vật phản ánh chân thực hoàn cảnh của đất nước trong những năm đầu sau khi giành độc lập. Tại nhiều vùng miền Trung Việt Nam, chiến sự và khó khăn kinh tế khiến việc tổ chức bầu cử phải dựa vào những vật dụng có sẵn trong đời sống hằng ngày. Tuy vậy, người dân vẫn tích cực tham gia bỏ phiếu với niềm tin vào chính quyền cách mạng và tương lai của đất nước.
Chiếc hòm gỗ giản dị từng được dùng làm hòm phiếu trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của Việt Nam năm 1946. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Theo lời kể của cụ Hoàng Học, một người dân địa phương, đây chính là chiếc hòm phiếu mà người dân trong xã đã sử dụng để bỏ lá phiếu của mình trong cuộc Tổng tuyển cử năm 1946. Trong những năm chiến tranh sau đó, nhiều hòm phiếu tương tự đã bị thất lạc, nhưng gia đình cụ Hoàng Học đã gìn giữ chiếc hòm này suốt một thập kỷ như một kỷ vật thiêng liêng của lịch sử.
Du khách tham quan hiện vật hòm phiếu của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Ngày 8/7/1956, gia đình cụ đã trao tặng hiện vật cho bảo tàng để lưu giữ lâu dài. Từ đó đến nay, chiếc hòm phiếu trở thành một trong những hiện vật tiêu biểu giúp công chúng hiểu rõ hơn về thời khắc khai sinh nền dân chủ của Việt Nam.
Ngày nay, khi đứng trước chiếc hòm phiếu gỗ giản dị ấy, du khách có thể hình dung lại không khí trang nghiêm của ngày bầu cử đầu tiên, nơi những lá phiếu nhỏ bé đã góp phần định hình vận mệnh của một quốc gia vừa giành độc lập.
Du khách tìm hiểu về chiếc hòm phiếu bầu cử Quốc hội khóa I tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Tám thập kỷ đã trôi qua kể từ cuộc Tổng tuyển cử lịch sử năm 1946. Qua nhiều kỳ bầu cử tiếp theo, truyền thống dân chủ ấy vẫn tiếp tục được duy trì. Trong dòng chảy của lịch sử, chiếc hòm phiếu gỗ năm xưa trở thành biểu tượng giản dị nhưng giàu ý nghĩa về nguồn gốc của quyền làm chủ của nhân dân Việt Nam.
Bài và ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam