Nếu như gần một thế kỷ trước, những lớp học dưới ánh đèn dầu đã giúp hàng triệu người Việt Nam biết đọc, biết viết, thì ngày nay, một cuộc cách mạng lặng lẽ nhưng vô cùng mạnh mẽ mang tên "Bình dân học vụ số" đang diễn ra. Không còn bảng đen phấn trắng, những "người thầy" trẻ tuổi cầm tay chỉ việc trên màn hình cảm ứng, giúp từ bác nông dân, cô tiểu thương đến bà con vùng cao tự tin bước vào không gian số.

Tổng Bí thư Tô Lâm dự và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị chuyên đề "Bình dân học vụ số - Quốc hội số". Ảnh: Doãn Tấn – TTXVN 

Lấy cảm hứng từ phong trào "Bình dân học vụ" do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng năm 1945 nhằm xóa nạn mù chữ và nâng cao dân trí cho nhân dân, phong trào "Bình dân học vụ số" hôm nay mang trong mình sứ mệnh mới, đó là: phổ cập kỹ năng số, giúp mọi người dân có thể tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ một cách dễ dàng và hiệu quả nhất.

Là người phát động phong trào "Bình dân học vụ số", Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhấn mạnh: "Chúng ta không chỉ kế thừa di sản quý báu của lịch sử, mà còn phải biết ứng dụng nó vào thực tiễn hiện nay. Việc trang bị tri thức số sẽ giúp người dân tự tin hơn trong môi trường số, chủ động nắm bắt cơ hội và thích nghi với sự phát triển của công nghệ".

Đối với Việt Nam, chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng để phát triển nhanh và bền vững. Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã khẳng định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

Các thành viên "Tổ công nghệ số cộng đồng" xã Yên Ninh, tỉnh Thanh Hóa, trực tiếp hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử… Ảnh: Khiếu Tư – TTXVN 

Hằng ngày, khi dòng người tấp nập ngược xuôi trên những cây cầu bắc qua sông Hàn, tại các tổ dân phố ở Đà Nẵng, những buổi hướng dẫn chuyển đổi số theo kiểu "cầm tay chỉ việc" vẫn diễn ra đều đặn. Trên đường Nguyễn Phước Nguyên, bà Nguyễn Thị Mai (hơn 70 tuổi), chủ một cửa hàng bán rau nhỏ, đang chăm chú nheo mắt ngó vào màn hình chiếc điện thoại thông minh đã cũ. Trước đây, bà dùng diện thoại chủ yếu chỉ để nghe và gọi nhưng hơn tháng nay bà bắt đầu biết dùng nó vào những việc khác như quét mã QR để thanh toán tiền rau cho khách hàng, theo dõi thông tin của Ban điều hành Tổ dân phố trên nhóm Zalo, và quan trọng nhất là theo dõi thông tin hướng dẫn an ninh trật tự từ trang facebook của công an phường. Để làm được mấy việc tưởng như “khó hơn cả lên trời” đối với một bà lão đã hơn 70 tuổi ấy, các bạn thanh niên trong Tổ công nghệ số cộng đồng của địa phương đã kiên trì, tận tình hướng dẫn bà gần một tuần mới xong. “Giờ biết rồi thấy nó cũng dễ, lại giúp cho mình được nhiều việc ghê.”, - bà Mai cười cho hay.

Mô hình “Gia đình số” được Hội Liên hiệp phụ nữ xã Sơn Tây Hạ triển khai tháng 4/2026 góp phần tích cực tạo chuyển biến áp dụng chuyển đổi số ở vùng cao. Ảnh: Phạm Cường - TTXVN 

Được biết, phong trào bình dân học vụ số của Đà Nẵng hoạt động rất sôi nổi và hiệu quả. Toàn thành phố hiện có khoảng hơn 3.700 Tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 24.300 thành viên. Mỗi tổ thường có khoảng 7 người gồm đại diện của tổ dân phố, đoàn viên thanh niên, những người am hiểu về công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Nhiệm vụ trọng tâm của tổ là hướng dẫn người dân các kỹ năng cơ bản như truy cập và sử dụng Internet, thư điện tử; sử dụng dịch vụ công trực tuyến; hướng dẫn cài đặt và sử dụng nền tảng dùng chung của thành phố như ứng dụng di động Da Nang Smart City, Cổng dịch vụ công trực tuyến, các tiện ích số; thanh toán trực tuyến và thương mại điện tử, an toàn thông tin và bảo vệ an toàn thông tin cá nhân trên môi trường internet, và sử dụng công nghệ AI...

Tp. Hồ Chí Minh ra mắt các đội hình tình nguyện phong trào "Bình dân học vụ số". Ảnh: Thu Hoài – TTXVN 

Cách đó không xa, tại thành phố Huế cổ kính — nơi di sản ngàn năm giao thoa cùng nhịp sống hiện đại, "Bình dân học vụ số" lại mang một hơi thở rất riêng. Huế không chọn cách tiếp cận khô khan bằng thuật ngữ kĩ thuật. Các bạn trẻ trong Tổ công nghệ số cộng đồng đã kiên trì đến từng nhà, cùng ngồi bên tách trà chiều với các cụ già để hướng dẫn dùng ứng dụng Hue-S. Từ việc phản ánh một ngọn đèn đường bị hỏng, tra cứu thông tin thời tiết, đến việc đăng ký khám chữa bệnh trực tuyến, người dân xứ Huế giờ đây coi ứng dụng số như một "trợ lý gia đình" không thể thiếu. Phong trào đã xóa tan cảm giác ngần ngại của người lớn tuổi, biến công nghệ thành một chiếc cầu nối tự nhiên giữa chính quyền và người dân.

Phụ nữ thôn Tà Vinh, xã Sơn Tây Hạ hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số” để biết sử dụng điện thoại thông minh bán hàng trên mạng. Ảnh: Phạm Cường – TTXVN 

Nhưng có lẽ, giá trị nhân văn và sức tác động sâu sắc nhất của "Bình dân học vụ số" lại ghi dấu rõ nhất ở những vùng bản làng xa xôi, nơi núi rừng trùng điệp tưởng chừng như cô lập với thế giới bên ngoài. Tại các xã vùng cao biên giới, nơi sóng điện thoại có lúc còn chập chờn, những lớp học số đã thắp lên những hy vọng mới. Bà con đồng bào các dân tộc Pa Cô, Cơ Tu ở vùng cao A Lưới (Huế), Quảng Trị, Đà Nẵng trước đây chỉ biết đến nương rẫy, nay đã biết mở điện thoại chụp ảnh nông sản, đăng bán măng khô, mật ong rừng lên các sàn thương mại điện tử; nông sản làm ra đến đâu bán hết đến đó, không còn lo bị thương lái ép giá.

Những lớp học "Bình dân học vụ số" đem lại niềm vui và nhiều tiện ích cho người dân trong thời đại số. Ảnh: TTXVN 

Ý nghĩa lớn nhất của phong trào không nằm ở những con số thống kê khô khan, mà nằm ở sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của từng con người. "Bình dân học vụ số" đã thực sự bình dân hóa những điều tưởng như phức tạp, làm xóa mờ khoảng cách vùng miền và khoảng cách thế hệ. Nó trao cho người dân — đặc biệt là những người ở vùng sâu vùng xa hay yếu thế — một chiếc "chìa khóa" để tiếp cận tri thức, dịch vụ công, và cơ hội bình đẳng trong nền kinh tế số.

Hành trình phổ cập kỹ năng số vẫn còn dài và đầy thách thức, nhưng những nụ cười rạng rỡ của bà con vùng cao khi lần đầu tiên chốt được đơn hàng trực tuyến, hay sự tự tin của các cụ già nơi đô thị khi tự thao tác trên smartphone chính là minh chứng rõ nhất cho sức sống của phong trào. "Bình dân học vụ số" không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của niềm tin, sự thấu hiểu và khát vọng không để ai bị bỏ lại phía sau trên con đường phát triển của đất nước./.

 

Những bài học "Bình dân học vụ số" của Tp. Đà Nẵng. 

Theo báo cáo của Trung ương Đoàn, trong hơn 1 năm triển khai phong trào "Bình dân học vụ số", Trung ương Đoàn đã chỉ đạo các cấp bộ Đoàn thành lập và duy trì 13.124 đội hình "Bình dân học vụ số" thu hút 441.617 lượt đoàn viên, thanh niên trực tiếp tham gia hỗ trợ gần 2,5 triệu người dân, tạo mạng lưới hỗ trợ chuyển đổi số rộng khắp từ cơ sở và góp phần đưa các chủ trương của Đảng về chuyển đổi số đến gần hơn với người dân.

Thông qua mạng lưới này, hơn 18 nghìn hoạt động tập huấn, phổ cập kỹ năng số đã được triển khai sâu rộng; nhiều mô hình sáng tạo như "đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người", "mỗi đoàn viên hỗ trợ một người dân", "Tổ công nghệ số cộng đồng", "Ngày thứ Bảy chuyển đổi số" đã được triển khai hiệu quả tại nhiều địa phương.

Đáng chú ý, trong 3 tháng đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các cấp bộ Đoàn đã thành lập 48.928 đội hình với 619.252 lượt tình nguyện viên tham gia, trực tiếp hỗ trợ 5.145.990 lượt người dân thực hiện các thủ tục hành chính và sử dụng dịch vụ công trên môi trường số.

 

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/binh-dan-hoc-vu-so-khong-de-ai-bi-bo-lai-phia-sau-458530.html