Cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km, Bát Tràng từ lâu được biết đến là vùng đất của nghề gốm, với lịch sử hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ. Việc trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo từ năm 2025 đã mở ra hướng tiếp cận mới cho người dân Bát Tràng trong bảo tồn và phát triển làng nghề, gắn nghề truyền thống với trải nghiệm văn hóa và du lịch.

Bát Tràng hôm nay vẫn lưu giữ nhiều kỹ thuật làm gốm truyền thống, từ tạo hình, vẽ tay đến những dòng men đặc trưng được truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, song song với việc bảo tồn kỹ thuật nghề, các nghệ nhân, doanh nghiệp và người trẻ tại làng nghề đang chủ động tìm hướng đi mới, phát triển những dòng sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường hiện đại.

Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt hay còn biết đến với tên gọi là Bảo tàng Gốm Bát Tràng trở thành điểm đến du lịch trải nghiệm của nhiều người vào dịp cuối tuần. Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

 

Các sản phẩm gốm ngày càng được nghiên cứu kỹ về công năng, kiểu dáng, màu sắc và khả năng ứng dụng. Từ những vật dụng phục vụ đời sống hằng ngày đến đồ trang trí, quà tặng, hàng lưu niệm phục vụ khách du lịch và các sản phẩm hướng tới thị trường xuất khẩu, gốm Bát Tràng đang từng bước mở rộng không gian thị trường.

Sự thay đổi này đang tạo ra một cách tiếp cận mới đối với nghề gốm, trong đó sản phẩm không chỉ để sử dụng mà còn trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa.

Theo chị Thu Hường, Quản lý Công ty cổ phần Bảo tồn Phát triển Du lịch Bát Tràng, hoạt động du lịch tại làng nghề cũng đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Nếu trước kia du khách tìm đến Bát Tràng chủ yếu với nhu cầu mua sản phẩm, thì nay họ quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện và quá trình tạo ra một món đồ gốm.

“Chúng tôi đã đón khách đến tham quan và trải nghiệm sản phẩm hơn 10 năm nay. Hiện nay mỗi ngày chúng tôi đón từ 5 đến 10 đoàn khách theo tour và lẻ. Du khách được nhìn thấy người thợ làm việc, tìm hiểu cách tạo hình, trang trí sản phẩm, đồng thời tự tay tạo nên một món đồ theo cách của riêng mình. Sau đó, họ chờ đợi thành quả sau quá trình nung để có thể mang về sử dụng”, chị Hường chia sẻ.

Cách làm gốm thủ công vẫn được giữ nhưng tư duy về sản phẩm đến nay đã được nhiều thợ nghề ở Bát Tràng thay đổi để phù hợp với thị hiếu của khách hàng. Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

Du khách quốc tế tìm hiểu về quy trình vẽ thủ công trên gốm là kỹ thuật lâu đời trong nghề làm gốm ở Bát Tràng.
Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

Cách làm này đang thay đổi mối quan hệ giữa du khách và sản phẩm.  Chính những yếu tố đó tạo nên một trải nghiệm nhiều lớp, giúp du khách hiểu hơn về nghề gốm thay vì chỉ tiếp cận sản phẩm ở khâu cuối cùng.

Đáng chú ý, Bát Tràng đang từng bước đổi mới tư duy phát triển làng nghề khi đưa không gian làng nghề cũng có thể trở thành một sản phẩm du lịch, kiến trúc và cũng có thể trở thành phương tiện kể câu chuyện về nghề.

Lò bầu cổ duy nhất còn lại ở Bát Tràng trở thành điểm để các học sinh sinh viên tìm hiểu về lịch sử và nghệ thuật thủ công truyền thống của dân tộc. Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

Những bạn trẻ được trực tiếp được nghệ nhân làng gốm Bát Tràng hướng dẫn trải nghiệm công đoạn vuốt gốm.
Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

Một trong những công trình góp phần tạo nên diện mạo mới cho Bát Tràng là Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, do bà Hà Thị Vinh, hậu duệ đời thứ 15 của dòng họ Hà Hữu, dành nhiều tâm huyết xây dựng.

Điểm đặc biệt của Trung tâm nằm ngay trong kiến trúc. Công trình lấy cảm hứng từ những khối bàn xoay “vuốt gốm” truyền thống. Các mặt cong đa diện giao thoa, tạo nên những chuyển động mềm mại, vừa mang dáng dấp của một công trình hiện đại, vừa gợi nhớ trực tiếp đến nghề gốm.

Tòa nhà gồm 5 tầng nổi và 1 tầng hầm, hai bên là hai dãy nhà 2 tầng với mái ngói bốn mái. Không gian này vừa phục vụ đón tiếp khách tham quan, vừa là nơi giới thiệu, trưng bày và bán các sản phẩm tinh hoa của nhiều làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam.

Khách tham quan Không gian Nghệ thuật điêu khắc ánh sáng tại Trung tâm Tinh hoa làng nghề Việt là nơi mà sự kết hợp giữa điêu khắc truyền thống của các vật liệu: gốm, gỗ, đồng, đá… và ánh sáng tạo nên những tác phẩm tranh ấn tượng và độc đáo. Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

 

 

Không chỉ có những công trình mới, Bát Tràng còn khai thác chính những dấu tích của lịch sử nghề để tạo nên các điểm đến văn hóa. Hiện nay, làng nghề vẫn lưu giữ chiếc lò bầu duy nhất có tên “Lò Sông Hồng B”.

Từng là một công cụ phục vụ sản xuất, chiếc lò bầu cổ nay trở thành điểm du lịch độc đáo, đồng thời được nhiều trường học đưa vào chương trình ngoại khóa để học sinh, sinh viên tìm hiểu về lịch sử và nghệ thuật thủ công truyền thống của dân tộc.

Du khách tham quan Lò bầu cổ còn lại duy nhất ở Bát Tràng. Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

 

Có thể nói, từ việc đổi mới sản phẩm, phát triển trải nghiệm đến khai thác giá trị của không gian kiến trúc và những di sản của nghề, Bát Tràng đang cho thấy một hướng đi mới trong phát triển làng nghề truyền thống. Ở đó, những giá trị cũ được bảo tồn và tiếp tục được sáng tạo phát triển thành những giá trị mới trong đời sống đương đại./.

Bài: Ngân Hà - Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/bat-trang-phat-trien-nghe-gom-gan-voi-trai-nghiem-van-hoa-va-du-lich-467785.html