Trong hai ngày 9 và 10/6/2026, Thủ đô Hà Nội trở thành tâm điểm chú ý của ngoại giao khu vực khi đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026). Với chủ đề xuyên suốt "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm", sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao quy mô lớn này không chỉ là nơi quy tụ trí tuệ toàn cầu để đóng góp kế sách cho lộ trình tương lai của ASEAN, mà còn là một minh chứng sinh động cho tư duy, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, chủ động nâng tầm đóng góp của nước chủ nhà Việt Nam theo tinh thần của Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão và Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn chụp ảnh chung tại Phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: Dương Giang – TTXVN 

AFF 2026 và vai trò kiến tạo, dẫn dắt của Việt Nam

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 diễn ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, đối mặt với ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Sự gia tăng cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn và đối đầu chiến lược đã đặt các chuẩn mực đa phương cùng hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ trước những sức ép chưa từng có. Bên cạnh đó, các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu cùng làn sóng chuyển đổi công nghệ vũ bão của Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn đang thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế - xã hội. Trong môi trường đầy biến động và phân cực ấy, yêu cầu cấp thiết đặt ra cho ASEAN là phải củng cố năng lực tự cường, giữ vững vai trò trung tâm và chủ động kiến tạo một không gian phát triển bền vững.

Trước những đòi hỏi bức thiết mang tính thời đại, Diễn đàn Tương lai ASEAN đã tạo nên một không gian trao đổi cởi mở, thẳng thắn và thực chất về những vấn đề dài hạn của Khu vực. Là một kênh trao đổi bổ trợ, giá trị của Diễn đàn nằm ở chỗ góp thêm các góc nhìn, chất liệu chính sách và gợi mở ý tưởng cho các tiến trình hợp tác của ASEAN.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại Phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: TTXVN 

Khác với các hội nghị truyền thống thường tập trung xử lý các sự vụ hiện tại, Diễn đàn được định vị là nơi thảo luận cởi mở theo mô hình Kênh 1,5 nhằm khuyến khích tư duy dài hạn, tìm kiếm giải pháp cho các thách thức và định hình Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045. Với quy mô lớn hơn hẳn các kỳ trước, AFF 2026 bao gồm hơn 20 hoạt động phong phú, bao trùm, từ các phiên thảo luận toàn thể về sự tự cường, đoàn kết ASEAN, an ninh năng lượng cho đến các tọa đàm chuyên sâu về quản trị AI, công nghệ tài chính (Fintech) và hợp tác tiểu vùng Mekong.

Sự kiện lần này tiếp tục khẳng định vai trò khởi xướng, dẫn dắt và điều phối mang tầm chiến lược của Việt Nam. Được hình thành từ ý tưởng của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 (tháng 9/2023), việc Việt Nam kiên trì và chủ động tổ chức thành công Diễn đàn trong ba năm liên tiếp (2024, 2025 và 2026) thể hiện một cam kết mạnh mẽ, nhất quán và có trách nhiệm đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Trưởng đoàn các nước, chuyên gia, học giả và đại diện các tổ chức quốc tế đến Hà Nội tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN 

Phát biểu tại Phiên khai mạc Diễn đàn lần này, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ: “Trong một thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh rất gay gắt, ASEAN cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc tham gia xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cấu trúc hợp tác mới, giải quyết các khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế. ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin. Đó chính là đóng góp đặc biệt của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.”.

Tầm vóc và năng lực kết nối của nước chủ nhà Việt Nam tại AFF 2026 đã nhận được sự đánh giá rất cao từ các chính khách, học giả và nhà quản lý uy tín trên thế giới.

Theo Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, AFF là một sáng kiến quan trọng của Việt Nam nhằm thúc đẩy ngoại giao ASEAN ở cả bình diện khu vực và toàn cầu, và Diễn đàn đang trở thành một trong những cơ chế đối thoại quan trọng, nơi Việt Nam phát huy vai trò kiến tạo trong việc thúc đẩy thảo luận về các vấn đề chiến lược của khu vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Lãnh đạo các nước Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor-Leste đến Hà Nội tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: TTXVN 

Cũng theo Tổng Thư ký ASEAN, việc Việt Nam duy trì và phát triển Diễn đàn qua các năm cho thấy năng lực kết nối, tập hợp và dẫn dắt đối thoại khu vực về các vấn đề mang tính chiến lược.

Dưới góc nhìn của các quốc gia láng giềng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lào Phongsavan Sisoulat đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong việc khởi xướng AFF; bày tỏ tin tưởng chắc chắn rằng AFF không chỉ giúp nâng cao vai trò và vị thế của Việt Nam, mà Diễn đàn sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng cho việc xác định tầm nhìn và định hướng hợp tác của ASEAN trong tương lai, góp phần xây dựng ASEAN trở thành một khu vực hòa bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển bền vững.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lào cũng đánh giá, việc Việt Nam chọn chủ đề của AFF 2026 cho thấy sự nhạy bén, rất phù hợp và rất kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh tình hình địa chính trị và kinh tế thế giới đang diễn biến nhanh chóng và khó đoán định như hiện nay.

Đồng quan điểm, Đại sứ các nước Lào, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Timor-Leste đều đánh giá cao Việt Nam khi tiếp tục đăng cai tổ chức diễn đàn, khẳng định đây là một sáng kiến mang tầm chiến lược và vô cùng kịp thời.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp các chuyên gia, học giả đến Hà Nội dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: TTXVN 

Ở góc độ đối tác ngoại khối, Đại sứ Australia Gillian Bird bày tỏ niềm vui khi thấy Việt Nam đóng vai trò ngày càng nổi bật và vươn lên đảm nhận vai trò lãnh đạo ngày càng lớn, đồng thời khẳng định: "Diễn đàn Tương lai ASEAN là một minh chứng điển hình cho vai trò lãnh đạo đó.". Sự công nhận này còn được củng cố qua đánh giá của Giáo sư Hứa Lợi Bình (Viện Khoa học xã hội Trung Quốc), khi ông nhấn mạnh đây là đóng góp thiết thực phản ánh ý thức sứ mệnh và trách nhiệm của Việt Nam với tư cách là một cường quốc tầm trung đang trỗi dậy.

Sức hút của Diễn đàn còn nằm ở sự đổi mới mạnh mẽ mang tính đột phá về mạng lưới đối thoại khi lần đầu tiên đưa không gian nghị sự mở rộng sang tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường lý giải, đây là một bước đột phá lớn của ngoại giao khu vực nhằm nâng tầm quan hệ giữa các đảng từ song phương lên đa phương, khai thác tối đa vai trò của các đảng chính trị đối với việc duy trì ổn định và định hướng phát triển của toàn khối. Đồng tình với tư duy này, Đại sứ Indonesia Adam Mulawarman Tugio phân tích rằng việc đưa các chính đảng vào thảo luận giúp thừa nhận thực tế rằng hội nhập bền vững đòi hỏi sự ủng hộ chính trị sâu rộng từ trong nước, tạo ra sự liên tục vượt ra ngoài nhiệm kỳ của các chính phủ.

Các chuyên gia quốc tế và đại sứ các nước đánh giá cao sáng kiến tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN cũng như vai trò kiến tạo, dẫn dắt và đóng góp của Việt Nam cho hòa bình, phát triển, thịnh vượng của Khu vực và thế giới. Ảnh: TTXVN   

Bên cạnh đó, điểm sáng nổi bật trong khuôn khổ Diễn đàn năm nay là việc Hà Nội lần đầu tiên đăng cai tổ chức Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN. Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, chỉ ra rằng nếu chính phủ là nơi hoạch định chính sách thì các thành phố lớn chính là đầu tàu biến các tầm nhìn đó thành hiện thực.

Trọng tâm thảo luận tại Diễn đàn lần này cũng để tìm lời giải cho bài toán kinh tế khi thương mại nội khối ASEAN hiện chỉ chiếm khoảng 23%, trong khi hội nhập với các đối tác bên ngoài lại sâu rộng hơn. Để tăng thêm tính tự cường, các đại biểu đã thảo luận sâu về việc tích hợp mạng lưới sản xuất khu vực, tận dụng Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và thúc đẩy Hiệp định Khung về kinh tế số (DEFA) nhằm gắn kết thế mạnh bổ trợ của từng nước.

Đặc biệt, vấn đề cốt lõi về hòa bình, ổn định ở Biển Đông và an ninh năng lượng gắn với sự an toàn của các tuyến đường hàng hải huyết mạch luôn được lồng ghép hữu cơ trong các phiên thảo luận. Việt Nam và các nước ASEAN kiên định lập trường đề cao luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) để tránh một thế giới mà "lý lẽ thuộc về kẻ mạnh". Những nội dung thảo luận đa chiều, thực chất này đã biến AFF 2026 thành một "vườn ươm" ý tưởng chiến lược, chuyển hóa từ văn kiện sang hành động thiết thực cho khu vực.

Tư duy đối ngoại và hội nhập của Việt Nam nhìn từ AFF

Việc Việt Nam chủ trì và tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là kết quả quán triệt sâu sắc đường lối đối ngoại của Đảng, đặc biệt phản ánh sinh động các quan điểm chỉ đạo cốt lõi của Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Nghị quyết số 59-NQ/TW đã xác định rõ hội nhập quốc tế là động lực chiến lược trên cơ sở nội lực giữ vai trò quyết định, gia tăng nội lực đi đôi với tranh thủ ngoại lực, gắn kết chặt chẽ hội nhập với bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phải bảo đảm các nguyên tắc về tâm thế, vị thế mới, tư duy và cách tiếp cận mới về hội nhập quốc tế; chuyển mạnh từ tư duy tiếp nhận sang tư duy đóng góp, từ hội nhập chung sang hội nhập đầy đủ, từ vị thế một quốc gia đi sau sang trạng thái một quốc gia vươn lên, tiên phong vào các lĩnh vực mới. Việt Nam cần phát huy khả năng dẫn dắt thông qua các ý tưởng và sáng kiến chiến lược, chủ động tham gia xây dựng, định hình các khuôn khổ, luật chơi chung của khu vực và quốc tế.

Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026 phát biểu trực tuyến. Ảnh: An Đăng – TTVXN 

Chiếu theo những định hướng mang tính bước ngoặt đó, AFF 2026 chính là hiện thực hóa sinh động tư duy đóng góp và năng lực dẫn dắt của ngoại giao Việt Nam. Sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao này là diễn đàn lớn đầu tiên nước ta chủ trì tổ chức ngay sau thành công rất tốt đẹp của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và kiện toàn các chức danh Lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước. Do đó, việc tổ chức thành công Diễn đàn là minh chứng sinh động cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, đa phương hóa, đa dạng hóa, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh một đất nước Việt Nam đổi mới, tự tin vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại cuộc tiếp các Trưởng đoàn tham dự AFF 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cho biết cùng với phát triển kinh tế - xã hội, Việt Nam cũng triển khai các hoạt động đối ngoại theo hướng thực chất và hiệu quả hơn, vừa gắn chặt với các mục tiêu chiến lược của đất nước, vừa đóng góp trách nhiệm hơn cho hoà bình, hợp tác và phát triển bền vững của khu vực.

“Chúng tôi kiên trì thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Việt Nam coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, ASEAN, các đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống; thúc đẩy các khuôn khổ hợp tác đi vào chiều sâu, ổn định, tin cậy và bền vững hơn; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào xử lý các vấn đề chung của khu vực và quốc tế. ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Chúng tôi cam kết sẽ nỗ lực hết mình cùng các thành viên trong đại gia đình ASEAN giữ vững đoàn kết, phát huy thực chất vai trò trung tâm của ASEAN, đề cao luật lệ, đối thoại và hợp tác.”, - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia, học giả, nhà quản lý, đại diện doanh nghiệp đã tham gia thảo luận sôi nổi, thẳng thắn và đóng góp nhiều ý kiến có giá trị tại các Phiên thảo luận của Diễn đàn. Ảnh: TTXVN 

Theo GS Hoàng Nhật Hàm (Đại học Hoa Kiều, Trung Quốc), việc tiếp tục đăng cai Diễn đàn không chỉ là đóng góp quan trọng của Việt Nam vào việc xây dựng Cộng đồng ASEAN mà còn thể hiện sự tiến bộ vững chắc của Việt Nam từ vị trí tham gia lên vị trí lãnh đạo trong quản trị khu vực. GS Dmitry Valentinovich Mosyakov (Viện Hàn lâm Khoa học Nga) đánh giá ngoại giao Việt Nam luôn thể hiện vai trò tích cực, đi đầu trong việc duy trì đoàn kết, biến các bế tắc thành chiều hướng có thể đàm phán, thỏa hiệp và tạo động lực mới cho bối cảnh ổn định của khu vực.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 đã khép lại với những thành công ngoài mong đợi, tiếp tục định vị vững chắc thương hiệu đối ngoại của Việt Nam trên trường quốc tế. Sự kiện không chỉ góp phần định hình tương lai chung cho một ASEAN tự cường, gắn kết và đổi mới sáng tạo, mà còn là dấu mốc quan trọng khẳng định sự trưởng thành vượt bậc của ngoại giao Việt Nam. Khởi nguồn từ tinh thần của Nghị quyết số 59-NQ/TW, tâm thế tiên phong, tư duy đóng góp và khát vọng kiến tạo của Việt Nam tại Diễn đàn chính là nguồn năng lượng mạnh mẽ để đất nước tiếp tục đồng hành cùng ASEAN, đóng góp thực chất vào nền hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực và thế giới./.

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/aff-2026-va-tam-nhin-chien-luoc-hoi-nhap-cua-viet-nam-450954.html