Lực lượng chức năng niêm phong các di vật tìm thấy tại vị trí chôn cất liệt sĩ Nguyễn Thị Út. Ảnh: Thanh Liêm - TTXVN  

Đó không chỉ là kết quả của nhiều ngày khảo sát, khai quật của lực lượng quy tập mà còn là sự khép lại nỗi day dứt kéo dài suốt 57 năm của thương binh Trần Văn Quận, người từng vào sinh ra tử cùng đồng đội và chưa bao giờ thôi mong mỏi đưa đồng đội trở về.

Sáng 22/7, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Cần Thơ phối hợp Đội K90 (Quân khu 9) tổ chức cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thị Út tại ấp Trường Thọ, xã Trường Long Tây. Đây là một trong những kết quả đầu tiên của Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được thành phố triển khai.

57 năm đau đáu tìm đồng đội

Ông Trần Văn Quận, người dân quen gọi là Tư Quận, năm nay đã 77 tuổi. Thời kháng chiến, ông là Trung đội phó lực lượng du kích xã Tân Hòa. Trong ký ức của người thương binh già, đồng đội Nguyễn Thị Út, thường gọi là Út Móm, vẫn là cô gái trẻ gan dạ, trực tiếp chiến đấu trong đội du kích nữ gồm tám người giữa vùng căn cứ Tân Hòa - Trường Long Tây đầy bom đạn.

Khoảng tháng 8/1969, trong một trận càn của địch tại vàm Chệt Thợ, nhiều máy bay quần thảo, bắn phá dữ dội các chòi giữa đồng. Khi đó, trong một căn chòi có ba người gồm các đồng chí Trần Thị Thơ, Hai Ẩn và Nguyễn Thị Út. Trận càn khiến đồng chí Hai Ẩn bị thương nặng, còn nữ du kích Nguyễn Thị Út hy sinh khi mới khoảng 19 tuổi. Sau đó, ông Mười Kê cùng người dân bí mật đưa thi hài chị đi chôn cất tạm tại khu vực Kênh Bờ Xoài, nay thuộc ấp Trường Thọ.

Cũng trong ngày hôm ấy, ông Trần Văn Quận cùng đồng đội bị địch phục kích trên đường rút quân. Xuồng bị bắn chìm, ông bị thương, phải lặn dưới dòng nước, bò men theo bờ kênh để thoát thân. Hai ngày sau, khi được người dân cứu giúp, ông mới biết tin người đồng đội thân thiết đã hy sinh.

Chiến tranh kết thúc, người còn sống tiếp tục cuộc đời với những thương tích để lại trên cơ thể. Riêng ông Quận nhiều lần bị thương, mất một phần bàn tay, viên đạn xuyên lưng khiến một chân yếu đến tận hôm nay. Những năm gần đây, ông còn mang trong mình căn bệnh ung thư. Nhưng nỗi đau lớn nhất đối với ông vẫn là chưa tìm được nơi an nghỉ của đồng đội.

Theo thời gian, địa hình thay đổi, nhân chứng lần lượt qua đời hoặc tản đi nhiều nơi, hồ sơ không còn đầy đủ khiến việc xác định vị trí mộ ngày càng khó khăn. Mỗi lần nhắc đến Út Móm, ông đều day dứt bởi chưa tìm được phần mộ của chị.

Khi Ban Chỉ huy Quân sự xã Trường Long Tây tiếp nhận thông tin về ngôi mộ liệt sĩ, ông Quận lập tức cung cấp toàn bộ ký ức còn lưu giữ, trực tiếp cùng lực lượng chức năng ra hiện trường xác định vị trí. Từ lời kể của ông và nhiều nhân chứng khác, cơ quan quân sự địa phương đã hoàn thiện hồ sơ, báo cáo Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố tổ chức khảo sát, tìm kiếm.

Đại úy Nguyễn Hữu Lộc, Đội phó Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâm thời cho biết, đơn vị tiếp nhận nhiều nguồn tin khác nhau và phải kiểm chứng từng thông tin. Trên diện tích hơn 20m², lực lượng tìm kiếm đào bới liên tục gần ba ngày, xử lý hơn 30m³ đất. Do đặc điểm đất đồng bằng phân tầng, đơn vị phải đào từng vị trí, kiểm tra xong mới lấp lại rồi chuyển sang khu vực khác.

Khoảnh khắc đầu xẻng chạm phải vật cản, cả tổ công tác lập tức dừng lại để đào thủ công. Lớp nylon tăng thời chiến rồi lớp vải bọc dần hiện ra. Khi xác định đúng hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thị Út, nhiều cán bộ, chiến sĩ không giấu được niềm xúc động sau những ngày nỗ lực tìm kiếm.

Với ông Tư Quận, khoảnh khắc ấy mang ý nghĩa đặc biệt hơn bất cứ điều gì. Người thương binh già lặng lẽ đứng bên hố khai quật, nước mắt rưng rưng. Ông nói suốt nhiều năm chỉ sợ mình không còn đủ sức khỏe để thực hiện tâm nguyện tìm lại đồng đội. Nay chứng kiến chị Út được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố, ông cảm thấy như đã trút được món nợ ân tình mang theo suốt gần sáu thập kỷ.

Nỗ lực thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm

Việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thị Út không chỉ khép lại nỗi trăn trở của người đồng đội năm xưa mà còn đánh dấu bước khởi đầu ý nghĩa trong quá trình triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" trên địa bàn thành phố Cần Thơ.

Ngày 23/7, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Cần Thơ tổ chức Lễ công bố Quyết định thành lập Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâm thời trực thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố để thực hiện nhiệm vụ trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Đây là lực lượng chuyên trách có nhiệm vụ tiếp nhận, xác minh thông tin, khảo sát thực địa, tổ chức tìm kiếm, cất bốc, quy tập và phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi nhấn mạnh, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, tình cảm và đạo lý thiêng liêng của dân tộc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Dù chiến tranh đã lùi xa, việc đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương vẫn luôn là mong mỏi của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội.

Theo ông Nguyễn Văn Khởi, quá trình tìm kiếm hiện nay gặp không ít khó khăn do địa hình, địa vật đã thay đổi sau nhiều thập kỷ; quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội diễn ra nhanh chóng; nhân chứng tuổi cao, nhiều người đã qua đời, trong khi hồ sơ, tài liệu bị thất lạc hoặc không còn đồng bộ. Chính vì vậy, việc xác minh thông tin, khoanh vùng vị trí mộ liệt sĩ và tổ chức quy tập đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân sự với các địa phương, ngành chức năng, sự chung tay của nhân dân.

Để thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm, lãnh đạo UBND thành phố đề nghị, các sở, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về ý nghĩa của việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; vận động người dân cung cấp thông tin, kỷ vật, tài liệu liên quan đến liệt sĩ và mộ liệt sĩ. Cơ quan chức năng cần chủ động phối hợp, tạo mọi điều kiện thuận lợi để Đội tìm kiếm, quy tập hoàn thành nhiệm vụ.

Song song với công tác tìm kiếm, Cần Thơ đang đẩy mạnh việc xác định danh tính các liệt sĩ bằng công nghệ ADN. Trước đó, Ban Chỉ đạo 515 thành phố hoàn thành việc lấy mẫu đối với hàng nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại các nghĩa trang trên địa bàn, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ đối chiếu ngân hàng gen của thân nhân liệt sĩ.

Đối với hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thị Út, sau khi được quy tập, lực lượng chức năng cũng lấy mẫu sinh phẩm ADN để lưu trữ. Dù hiện chưa xác định được thân nhân, mẫu sinh phẩm sẽ được bảo quản lâu dài để đối chiếu khi có người thân liên hệ trong tương lai.

Sự trở về của nữ du kích Nguyễn Thị Út sau 57 năm không chỉ là niềm an ủi đối với người thương binh Trần Văn Quận mà còn tiếp thêm niềm tin cho nhiều gia đình liệt sĩ vẫn đang mòn mỏi chờ tin người thân. Mỗi liệt sĩ được tìm thấy là thêm một mảnh ghép của lịch sử được trở về đúng vị trí, góp phần xoa dịu mất mát do chiến tranh để lại và khẳng định rằng, dù thời gian có lùi xa, hành trình tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc sẽ không bao giờ dừng lại./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/57-nam-sau-ngay-hy-sinh-nu-liet-si-tro-ve-nho-ky-uc-dong-doi-458617.html