24/07/2018 15:03 GMT+7 Email Print Like 0

Diễn xướng Nghi lễ chầu văn đồng bằng Bắc Bộ

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật chầu văn mang ý nghĩa tâm linh huyền bí, vừa qua, Diễn xướng "Nghi lễ chầu văn" đồng bằng Bắc bộ lần thứ V đã được tổ chức tại Hà Nội, thu hút rất đông khán giả. Mặc dù buổi diễn kéo dài nhiều giờ đồng hồ nhưng khán giả vẫn đông đủ và chăm chú theo dõi các tiết mục, thể hiện tình yêu mãnh liệt với bộ môn nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Nghi lễ chầu văn - hầu đồng là một nghi lễ hết sức đặc biệt, một nghi lễ diễn xướng dân gian mang đậm màu sắc văn hóa tâm linh huyền bí. Thông qua nghi lễ này, con người hi vọng sẽ giao tiếp được với các đấng thần linh nhằm gửi gắm, biểu đạt những mong muốn, khát vọng của mình. Chính vì tính huyền bí cũng như sự biến tướng thành mê tín dị trong quá trình thực hành, nên ở Việt Nam hầu đồng từng bị cấm đoán khá nặng nề suốt một thời gian dài.

Theo các nhà nghiên cứu, hầu đồng thực chất là một hình thức diễn xướng dân gian dựa trên việc kết hợp hát chầu văn, một loại hình âm nhạc mang tính tâm linh với lời ca trau chuốt, giai điệu dặt dìu cuốn hút cùng với những điệu múa uyển chuyển và các nghi lễ trang nghiêm... từ đó đưa con người (thanh đồng) vào trạng thái ngây ngất, thăng hoa, lên đồng.


Diễn xướng "Nghi lễ chầu văn" đồng bằng Bắc bộ lần thứ V diễn ra tại Hà Nội thu hút rất đông khán giả. 


Khi diễn xướng hầu đồng, tuỳ theo ý nghĩa của từng giá đồng mà các thanh đồng thực hiện những điệu múa khác nhau như:
múa tay không, múa tung nước thánh, múa ban lộc, múa dâng đèn, múa quạt, múa kiếm, múa kích, múa cung... 


Trong nghi lễ hầu đồng có tất cả 36 vỡ diễn xướng, tục gọi là 36 giá đồng, mỗi giá nói về huyền tích của một vị Thánh.


Phụ giúp thanh đồng trong các buổi hầu đồng còn có hai hoặc bốn người hầu dâng (tục gọi là tứ trụ),
có nhiệm vụ giúp thanh đồng việc dâng hương, dâng lễ vật, thay trang phục khi chuyển từ giá hầu này sang giá hầu khác…


Thanh đồng đang phiêu diêu, thăng hoa với những thanh âm và vũ điệu của cung văn.


Trong hầu đồng, cung văn là người xướng nhạc và hát chầu văn. Đây là những người có tài nghệ dùng lời ca,
điệu nhạc quyến rũ, dìu dắt đưa thanh đồng nhập vào thế giới mê ảo của thần linh
bằng những cảm xúc thăng hoa nhất, đó chính là trạng thái lên đồng.


Khán giả chăm chú theo dõi các tiết mục biểu diễn tại Liên hoan Diễn xướng Nghi lễ chầu văn đồng bằng Bắc Bộ lần V.

Các thanh đồng là những người trực tiếp thực hành nghi lễ hầu đồng. Nhiều người tin rằng, thanh đồng là người có khả năng đặc biệt, đóng vai trò trung gian trong mối liên kết giữa con người với các thần linh. Thanh đồng là nhân vật trung tâm của nghi lễ hầu đồng nên bao giờ cũng là người đẹp nhất, nổi bật nhất. Họ luôn được chăm chút, trang điểm xiêm áo lộng lẫy. Đặc biệt, khuôn mặt của thanh đồng luôn được trang điểm mang nét đẹp của một người phụ nữ. Điều đó thể hiện rất rõ đặc trưng tôn sùng nữ thần trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.

Trong hầu đồng, cung văn là người xướng nhạc và hát chầu văn. Đây là những người có tài nghệ dùng lời ca, điệu nhạc quyến rũ, dìu dắt đưa thanh đồng nhập vào thế giới mê ảo của thần linh bằng những cảm xúc thăng hoa nhất, đó chính là trạng thái lên đồng.

Diễn xướng Nghi lễ chầu văn đồng bằng Bắc Bộ lần V là sự kiện nhằm vinh danh các nghệ nhân dân gian hát Văn, các thanh đồng đã có công lưu giữ, bảo tồn và phát huy văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Một mục tiêu khác quan trọng không kém của liên hoan, là góp phần định hướng cho hình thức trình diễn nghệ thuật mang màu sắc tâm linh đang có dấu hiệu biến tướng trong xã hội hiện nay. Điều chỉnh, định hướng lại cách hiểu của người dân, để người dân tiếp cận, quan sát và tìm hiểu những khía cạnh, ý nghĩa của nghi thức này.

Đồng thời, đây cũng là dịp để các nhóm thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu được giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, nâng cao đời sống tinh thần, ngoài ra còn giúp công chúng có cách nhìn đúng về loại hình nghệ thuật đa ngành, hội tụ nhiều giá trị khác nhau này./.


Một số hình ảnh các giá chầu biểu diễn tại Liên hoan Diễn xướng Nghi lễ chầu văn đồng bằng Bắc Bộ lần V:









 
Bài và ảnh: Công Đạt