Mới đây, tại Trường Trung học cơ sở Châu Văn Liêm, phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ, hơn 70 đội viên, học sinh đại diện các liên đội thuộc một số xã, phường Vị Tân, Vị Thủy, Tân Phước Hưng đã tham gia phiên thảo luận về những vấn đề liên quan đến trẻ em trong môi trường số.
Trẻ em ngày nay không còn đơn thuần là đối tượng tiếp nhận thông tin trên môi trường mạng mà đã trở thành những người tham gia tích cực, có khả năng nhận diện vấn đề và đề xuất giải pháp. Ảnh: Duy Khương – TTXVN
Không khí thảo luận diễn ra sôi nổi, dân chủ, với nhiều ý kiến thể hiện sự quan tâm, hiểu biết và trách nhiệm của các em trước những vấn đề đặt ra trên không gian mạng hiện nay.
* Khi trẻ em chủ động lên tiếng
Tại phiên thảo luận, các em đã chia sẻ những thuận lợi khi sử dụng internet, mạng xã hội; đồng thời đề cập đến những mặt trái và nguy cơ tiềm ẩn. Từ nhu cầu khai thác kho học liệu số, phát triển tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin trên mạng đến những lo ngại về tình trạng bắt nạt trực tuyến, lừa đảo qua mạng và áp lực cân bằng giữa cuộc sống thực với không gian số, các vấn đề đều được nhìn nhận dưới góc độ gần gũi, thiết thực.
Những ý kiến được đưa ra cho thấy trẻ em ngày nay không còn đơn thuần là đối tượng tiếp nhận thông tin trên môi trường mạng mà đã trở thành những người tham gia tích cực, có khả năng nhận diện vấn đề và đề xuất giải pháp. Các em hiểu rằng công nghệ mang đến nhiều cơ hội học tập, giao lưu, giải trí nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro nếu thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết.
Đối với nhiều em, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok đã trở nên quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, việc thường xuyên tiếp cận không đồng nghĩa với khả năng sử dụng an toàn. Trẻ em có thể đối mặt với thông tin sai lệch, nội dung độc hại, hành vi xâm phạm quyền riêng tư, dụ dỗ, lừa đảo hoặc bị tổn thương bởi những bình luận, hành vi bắt nạt trên mạng.
Em Phạm Gia Lộc, học sinh lớp 9B2, Trường Trung học cơ sở Tân Phước Hưng, xã Tân Phước Hưng, thành phố Cần Thơ chia sẻ, khi sử dụng internet và mạng xã hội, học sinh cần biết chọn lọc thông tin, không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân và cư xử văn minh với mọi người. Nếu gặp nội dung xấu hoặc tình huống đáng lo ngại trên mạng, theo em cần chủ động bảo vệ mình và tìm sự giúp đỡ từ thầy cô, cha mẹ.
Phát biểu tại phiên thảo luận, anh Trần Việt Tuấn, Phó Bí thư Thành đoàn Cần Thơ ghi nhận, đánh giá cao tinh thần làm việc nghiêm túc, sự tự tin, tư duy nhạy bén và trách nhiệm của các đại biểu thiếu nhi. Theo anh, những ý kiến, kiến nghị và trăn trở được các em nêu ra đều là những vấn đề có tính thời sự, phản ánh đúng nhu cầu thực tế của trẻ em trong môi trường số. Ban Thường vụ Thành đoàn và Hội đồng Đội thành phố trân trọng tiếp thu các nhóm ý kiến, kiến nghị của các em để tổng hợp, báo cáo tại Diễn đàn trẻ em cấp thành phố; đồng thời chuyển tải đến lãnh đạo thành phố và các cơ quan chức năng. Qua đó, hướng đến xây dựng những chương trình hành động thiết thực trong thời gian tới.
Cũng theo anh Trần Việt Tuấn, từ nay đến ngày 8/11, thời điểm tổ chức Diễn đàn trẻ em thành phố, Thành đoàn và Hội đồng Đội thành phố tiếp tục mong muốn các liên đội, với sự hỗ trợ của giáo viên tổng phụ trách Đội hướng dẫn các em đóng góp thêm ý kiến, đề xuất, kiến nghị. Nội dung thảo luận không chỉ giới hạn ở việc sử dụng mạng xã hội mà còn mở rộng đến những vấn đề thiết thân như xây dựng môi trường học tập tốt, tổ chức sân chơi lành mạnh, phát triển kỹ năng sống, kỹ năng làm việc nhóm và các hoạt động hỗ trợ học tập. Những đề xuất cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, phù hợp với nguyện vọng của thiếu nhi ở từng địa bàn, từng nhóm đối tượng.
Trên cơ sở đó, Thành đoàn và Hội đồng Đội thành phố sẽ phối hợp với các sở, ngành liên quan như giáo dục, văn hóa, thể thao, du lịch, khoa học và công nghệ để nghiên cứu, đề xuất những hoạt động phù hợp. Việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn cũng cần được quan tâm song hành với nhiệm vụ trang bị kiến thức, kỹ năng số. Đây là hướng tiếp cận cần thiết, bởi bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của các em. Trách nhiệm này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn - Đội, cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị cung cấp dịch vụ trên môi trường mạng.
* Xây dựng môi trường số an toàn từ trách nhiệm cộng đồng
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, việc trẻ em tiếp cận công nghệ là xu thế tất yếu. Vấn đề đặt ra không phải là ngăn cản các em sử dụng internet hay mạng xã hội mà là hướng dẫn sử dụng đúng cách, khai thác những giá trị tích cực và chủ động phòng tránh rủi ro.
Để làm được điều đó, trước hết cần tăng cường giáo dục kỹ năng số trong nhà trường, gắn kiến thức công nghệ với những tình huống thực tế mà học sinh có thể gặp phải. Các em cần được hướng dẫn cách nhận biết thông tin giả, kiểm chứng nguồn tin, thiết lập quyền riêng tư, bảo vệ tài khoản, không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân và nhận diện các dấu hiệu lừa đảo trực tuyến.
Em Nguyễn Văn Tới, học sinh Trường Trung học cơ sở Châu Văn Liêm, phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ chia sẻ, khi tham gia mạng xã hội, học sinh cần suy nghĩ kỹ trước khi bình luận hoặc chia sẻ một thông tin. Mỗi người nên tôn trọng người khác, không nói những lời xúc phạm hay làm tổn thương bạn bè, cùng nhau xây dựng môi trường mạng thân thiện, lành mạnh.
Cùng với nhà trường, gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện, hướng dẫn con sử dụng internet an toàn, phù hợp với lứa tuổi; đồng thời quan tâm đến những nội dung con tiếp xúc, những người con kết bạn trên mạng và kịp thời nhận biết những thay đổi về tâm lý để có sự chia sẻ, hỗ trợ khi cần thiết.
Song song đó, tổ chức Đoàn - Đội cần phối hợp với nhà trường đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, tổ chức các sân chơi, cuộc thi, hoạt động trải nghiệm để học sinh có cơ hội thực hành kỹ năng nhận diện và xử lý tình huống. Đặc biệt, cần tạo môi trường để trẻ em mạnh dạn phản ánh khi bị bắt nạt, đe dọa, dụ dỗ hoặc gặp những vấn đề vượt quá khả năng tự giải quyết.
Phó Bí thư Thành đoàn Cần Thơ, Trần Việt Tuấn cho rằng, thông qua những diễn đàn và hoạt động tuyên truyền, các đội viên nòng cốt cần trở thành những người tiên phong trong việc sử dụng mạng xã hội tỉnh táo, thông minh, phục vụ học tập và giải trí lành mạnh; đồng thời lan tỏa kiến thức, hướng dẫn các bạn và những em nhỏ hơn cùng thực hiện. Các em cần tiếp tục phát huy tinh thần ham học hỏi, biết chọn lọc những giá trị tích cực của công nghệ, sử dụng không gian mạng một cách thông thái để trở thành những công dân số toàn cầu năng động, sáng tạo.
Trang bị năng lực số cho trẻ em là nhiệm vụ lâu dài, cần sự chung tay của toàn xã hội. Trong đó, lắng nghe trẻ em không chỉ là ghi nhận những ý kiến được trình bày tại các diễn đàn mà còn tiếp tục theo dõi, phản hồi và chuyển hóa những kiến nghị phù hợp thành chương trình, hành động cụ thể.
Khi trẻ em được trao cơ hội lên tiếng, được hướng dẫn để tự bảo vệ mình và được tham gia vào những hoạt động phù hợp với khả năng, các em sẽ có thêm điều kiện phát triển toàn diện. Đó cũng là nền tảng để thành phố Cần Thơ xây dựng thế hệ công dân số có tri thức, bản lĩnh, trách nhiệm, biết làm chủ công nghệ và góp phần kiến tạo môi trường mạng văn minh, an toàn, nhân văn./.