Nhà điêu khắc Nguyễn Tâm Nhâm được biết đến như người đi đầu trong nghệ thuật điêu khắc than đá ở Việt Nam. Ông được giới phê bình đánh giá là một hiện tượng đặc biệt. Và chính bản thân ông cũng đã được Trung tâm Sách kỉ lục Việt Nam xác lập kỉ lục “Người tạc chân dung Picasso bằng than đá nhiều nhất Việt Nam".
Trước tiên phải nhắc đến cuộc Triển lãm của ông được tổ chức vào năm 2004 tại Trung tâm Triển lãm 16 Ngô Quyền – Hà Nội. Đây là cuộc triển lãm bằng chất liệu than đá kiple (altraxit) đầu tiên ở Việt Nam. Vì vậy, nó đã thu hút được đông đảo sự chú ý của cả những người trong và ngoài ngành điêu khắc. Tại triển lãm này, ông đã trình làng 36 tác phẩm điêu khắc bằng than đá, trong đó có 20 chân dung các nghệ sĩ nổi tiếng ở trong nước và nước ngoài như danh họa Picasso, nhà văn Nguyễn Tuân, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn...
Nhà điêu khắc Tâm Nhâm, một "hiện tượng" của điêu khắc hiện đại Việt Nam (Ảnh: Trần Huấn).
Nhà điêu khắc Tâm Nhâm phác thảo một mẫu tượng mới. (Ảnh: Trần Huấn)
Một lớp dạy mĩ thuật tại nhà của Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Sau khi xem xong cuộc triển lãm của Tâm Nhâm, GS.TS Nguyễn Ngọc Dũng, một trong những nhà phê bình mĩ thuật hàng đầu Việt Nam, đã nhận xét như sau: “Nguyễn Tâm Nhâm là hiện tượng của điêu khắc hiện đại Việt Nam”. Còn nhà điêu khắc tài danh Tạ Quang Bảo thì đã không tiếc lời khi bình luận: "Tâm Nhâm là người có công khai phá cho nền mĩ thuật Việt Nam một chất liệu mới, đó là than đá".
Tính cho đến nay, Nguyễn Tâm Nhâm đã tạc được 56 bức tượng bằng than kiple về danh họa thiên tài thế giới Picasso. Đó là thành quả trong vòng 15 năm kể từ khi ông có “cơ duyên” thay đổi cuộc đời từ một công nhân làm đồ mĩ nghệ bằng than bậc 3/7 của mỏ than Cọc Sáu ở Quảng Ninh, sang làm một nhà điêu khắc chuyên về chất liệu than đá.
Không những lập kỉ lục về số lượng tượng Picasso bằng than đá, Nguyễn Tâm Nhâm còn làm nên nhiều tác phẩm có nội dung rất gần gũi với đời thường như: Tình yêu, Kéo lưới, Đại ngàn, Bóng nguyệt, Tắm, Suy tư, Mẫu tử, Sóng, Khỏa thân vuông… Đó chính là thành quả của một đời người luôn tìm tòi, sáng tạo với bằng tất cả trái tim đam mê và tâm hồn giàu tính triết lí nhân sinh sâu sắc.
Tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp được tạc bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Tượng thiếu nữ bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Tượng thiếu nữ bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Tượng khiêu vũ bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
"Nhiều người nói rằng tôi là người có tài bẩm sinh nhưng tôi lại thấy không hoàn toàn đúng như vậy. Tuy tôi được thừa hưởng tài hoa từ người cha, nhưng nếu không được gắn bó với vùng than, không có tình yêu với than, không sống với cả những cái bụi bặm của than, với những người thợ mỏ và không kiên trì học tập, nghiên cứu thì tôi khó có được những thành quả như ngày hôm nay” - Nhà điiêu khắc Tâm Nhâm tâm sự.
Nhà điêu khắc Tâm Nhâm đã nhìn ra những ý tưởng nghệ thuật cao hơn và giá trị hơn có thể làm ra được từ những hòn than tưởng chừng như thô ráp, xù xì và xấu xí này. Ông nhận thấy than diễn tả được chiều sâu của con người bởi lợi thế của những mảng sáng tối trong màu đen huyền ảo của nó. Ông chia sẻ thêm, yêu than và hiểu than chưa đủ mà còn phải có tay nghề vững vàng và tình yêu quê hương xứ sở thật nồng thắm thì mới có thể toàn tâm toàn ý thổi hồn vào những hòn than. Có lẽ do cảm được cái vẻ đẹp của than cũng như tình yêu quê cháy bỏng đã đưa ông vượt ra khỏi giới hạn của người thợ mĩ nghệ để trở thành một nghệ sĩ điêu khắc chân chính.
Tượng Picasso bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Tượng Picasso bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Tượng Picasso bằng than đá của nhà điêu khắc Tâm Nhâm. (Ảnh: Trần Huấn)
Quay trở lại với kỉ lục Việt Nam về tượng Picasso, khi được hỏi tại sao ông lại chọn hình tượng này cho những sáng tác nghệ thuật của mình. Ông nói: “Tôi bị Picasso ám ảnh. Picasso là thiên tài. Lí tưởng của ông là chiến đấu vì một thế gới hòa bình. Picasso từng là đảng viên Đảng Cộng sản Pháp, từng từ chối Bắc đẩu Bội tinh. Picasso là bạn của Bác Hồ. Có lần, Bác Hồ sang Pháp, Picasso từng nói với Người rằng, Thưa ngài Chủ tịch Hồ Chí Minh, nếu Ngài không làm lãnh tụ thì Ngài cũng sẽ trở thành một danh họa."
Ngày nay, nếu có dịp về đất mỏ Quảng Ninh, du khách sẽ có cơ hội được chiêm ngưỡng nhiều tác phẩm điêu khắc tuyệt đẹp làm bằng than đá. Đó chính là món quà đặc biệt của những người con đất mỏ dành tặng du khách muôn phương. Và trong số những người nghệ sĩ tài hoa ấy có một cái tên đã làm rạng danh nền mĩ thuật Việt Nam, đó chính là nhà điêu khắc Tâm Nhâm./.
Bài: Thảo Vy - Ảnh: Trần Huấn