Đến với thành phố Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) du khách không chỉ đắm mình trong biển xanh, cát trắng, tận hưởng những ngày nghỉ dưỡng với những dịch vụ cao cấp tại các khu du lịch Hòn Ngọc Việt, Hòn Tre, Hòn Tằm, hay chăm sóc sức khỏe tại Trung tâm du lịch nước khoáng nóng, mà còn có cơ hội trở về với cội nguồn văn hóa lâu đời của người Chăm. Biểu tượng tập trung và đặc sắc nhất của nền văn hóa Chămpa nơi đây chính là di tích Tháp Bà Ponagar. Hàng trụ trên sân trước. Tòa tháp Ponagar – nơi thờ Thần Mẹ Xứ sở. Bốn tòa tháp trên đỉnh đồi khu di tích. Bậc thang dẫn lên tháp. Nghệ dệt thủ công truyền thống của dân tộc Chăm được tái hiện trong lễ hội để du khách thưởng thức. Vũ điệu diễn tả cảnh sinh hoạt của đồng bào Chăm. Tháp Ponagar là tên gọi tòa tháp lớn nhất trong 4 tòa tháp của quần thể kiến trúc. Những ngọn tháp này được xây dựng và trùng tu qua nhiều thời kỳ từ thế kỷ VII đến thế kỷ XII. Tháp Bà do vua Chămpa là Harivacman xây dựng vào những năm 813-817. Khu Tháp tọa lạc trên 2 mặt bằng. Mặt bằng thứ nhất lát gạch, có nhiều hàng trụ và các bậc thang dẫn lên. Mặt bằng thứ hai gồm 4 tòa tháp bố trí theo hình thước thợ. Gạch xây theo từng hàng rất khít, gần như không thấy chất kết dính. Lòng tháp rỗng tới đỉnh, cửa tháp quay về hướng đông. Mặt ngoài tháp có nhiều gờ, trụ, đấu. Trên đỉnh các trụ và đấu thường có trang trí hoa văn hình vòm, nên trông như những chiếc tháp nhỏ đặt trên tháp lớn. Đặc biệt thân tháp được trang trí bằng các phù điêu và tượng bằng đất nung. Đó là các biểu tượng thần Ponagar, thần Tenexa, các tiên nữ, các loài vật như: hươu nai, ngỗng vàng, sư tử… Tháp chính thờ thần Ponagar, vợ của thần Siva, tượng trưng cho sắc đẹp, ca múa và sáng tạo. Tháp Ponagar có 4 tầng, mỗi tầng đều có cửa, 4 góc có 4 tháp nhỏ. Bên trong tháp có tượng nữ thần bằng đá hoa cương màu đen, cao 2,6 m, ngồi trên bệ đá hình đài sen, lưng tựa vào phiến đá lớn hình lá đề. Bức tượng này được xem là một kiệt tác về nghệ thuật điêu khắc Chămpa, là sự kết hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. Ba tòa tháp còn lại là thờ 3 vị thần tối cao của Ấn Độ giáo là thần Siva cùng các con trai là thần Sanhaca và thần Ganeca. Lễ hội Tháp Bà được tổ chức vào những ngày từ 20 đến 23/3 âm lịch hàng năm nhằm tôn vinh vị nữ thần có công tạo lập xứ sở, duy trì nòi giống, tìm ra cây lúa, dạy dân nghề nông và nghề thủ công. Nghi lễ thường chia làm 2 phần. Đó là lễ thay y phục: tháo bỏ xiêm y cũ, tắm rửa tượng Bà bằng nước thơm và thay xiêm y mới. Sau là lễ cầu cúng được tiến hành rất trọng thể, ca ngợi công đức của Mẹ Xứ sở và cầu mong yên bình, ấm no, hạnh phúc. Sau nghi lễ bao giờ cũng có biểu diễn múa bóng, hát bộ, diễn lại các tích cổ trước ngôi đền chính. Dưới bóng tòa tháp cổ, những vũ nữ Chăm xinh đẹp như bước ra từ những bức phù điêu, thân hình mềm mại, uyển chuyển, đôi tay rám nắng uốn lượn như mời gọi, đưa hồn du khách trở về với cội nguồn của nền văn hóa Chămpa một thời rực rỡ./. Bài: Thịnh Phát - Ảnh: Quang Minh